Πρώτες Βοήθειες

  • Εισαγωγή:

Στην Ομάδα Υγιεινής, Ασφάλειας και Πρώτων Βοηθειών αυτό θα ασχοληθούμε με:

  1. την έρευνα”Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον” για την αξιολόγηση της Υγιεινής και της Ασφάλειας των χώρων και των εγκαταστάσεων του σχολείου μας,
  2. την απόκτηση γνώσεων στην παροχή Πρώτων Βοηθειών και την Αλυσίδα Διάσωσης.

Σε αυτό το wiki μπορείτε να βρείτε όλο το υλικό σχετικά με την έρευνα “Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον”, καθώς και τις Πρώτες Βοήθειες ανά θεματική ενότητα. Επίσης, μπορείτε να κατεβάσετε το παρόν ατομικό ημερολόγιο σημειώσεων το οποίο συμπληρώνετε για κάθε θεματική ενότητα,να κάνετε τις ρουμπρίκες και τα τεστ αξιολόγησης της εμπέδωσης των θεματικών ενοτήτων, να επικοινωνείτε με την υπεύθυνη του μαθήματος κα Καλφάκη Μαρία και τους άλλους συμμαθητές στην ομάδα σας.

Για να αποκτήσετε το Πιστοποιητικό για τις Πρώτες Βοήθειες είναι απαραίτητο να παρακολουθήσετε και τις 10 δια ζώσης θεματικές ενότητες, να επιλέξετε τουλάχιστον μία θεματική ενότητα στην οποία θα εκπαιδεύσετε ένα/μία συμμαθητή/συμμαθήτριάς σας (πρακτική εξάσκηση) και να κάνετε τα τελικά θεματικά τεστ εμπέδωσης για να μπορέσετε να περάσετε με επιτυχία τις τελικές εξετάσεις ( σύνολο 50 ωρών= 20 ώρες δια ζώσης θεωρία στις πρώτες βοήθειες + 20 ώρες πρακτική εξάσκηση στις πρώτες βοήθειες)

Για να αποκτήσετε το Πιστοποιητικό για την έρευνα και την αξιολόγηση της Υγιεινής και της Ασφάλειας των χώρων και των εγκαταστάσεων του σχολείου μας χρειάζεται να συμμετέχετε στις ομάδες που θα σχηματιστούν ανά θεματικό αντικείμενο (σύνολο 20 ώρες=10 ώρες διεξαγωγής της έρευνας + 10 ώρες ανάλυση και επεξεργασία δεδομένων).

Τα μαθήματα για τις Πρώτες Βοήθειες θα περιλαμβάνουν όλες τις άμεσες και προσωρινές ενέργειες που γίνονται για να βοηθήσουν έναν/μία ασθενή ή τραυματία, στον τόπο του συμβάντος πριν την εξειδικευμένη ιατρική αντιμετώπιση και έχει σαν στόχο τη διατήρηση του ανθρώπου στην ζωή, την πρόληψη και αποφυγή περαιτέρω βλαβών ή/και κακώσεων,την πρόληψη της επιδείνωσης, την ανακούφιση από τον πόνο, την ανάνηψη και την υποβοήθηση για γρήγορη και καλύτερη αποκατάσταση της υγείας του/της.

Τέλος, κατά τη διάρκεια του Προγράμματος Αγωγής Υγείας, μπορείτε να ανατρέχετε στις σελίδες της Νευροφυσιολογίας της Κίνησης και της Νευροφυσιολογίας της Συμπεριφοράς στο παρόν wikispace.

Η ομάδα για την έρευνα “Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον” για την αξιολόγηση της Υγιεινής και της Ασφάλειας των χώρων και των εγκαταστάσεων του σχολείου θα διεξαχθεί δύο φορές μέσα στο χρονικό διάστημα Δεκέμβριος 2015-Φεβρουάριος 2016 και η επεξεργασία των αποτελεσμάτων και των αποτελεσμάτων θα περατωθεί έως και το τέλος Μαρτίου 2016.

Καλή Αρχή!!

  • Εκπαιδευτικό Υλικό για την Έρευνα “Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον”:
  1. Παπαδόπουλος Ι. (2003). “Περισσότερη Ασφάλεια στα σχολεία. Ένα εργαλείο για την πρόληψη ατυχημάτων”
  2. Αξιωτάκης, Β & Βουζαβάλη, Μ. (2010).“Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον”
  3. Ασφάλεια και Υγεία στα σχολικά εργαστήρια (ΕΣΔΔ-2015)
  4. Διαχείριση Πυρκαγιών/Πλημμύρων στις σχολικές μονάδες (ΕΣΔΔ-2015)
  5. Καραγιάννης Γ.Μ. (2008). Φυσικοί και Τεχνολογικοί Κίνδυνοι. Πρώτος ΤόμοςΔεύτερος Τόμος.
  6. Κούρου Α. (2015). Διαχείριση του σεισμικού κινδύνου στις σχολικές μονάδες.
  7. Ο.Α.Σ.Π. (2014).Σχέδιο Μνημονίου Ενεργειών για τη διαχείριση του σεισμικου κινδύνου σε σχολική μονάδα.
  8. Ο.Α.Σ.Π. (2013). Σεισμός: Ας είμαστε προετοιμασμένοι.
  9. Ο.Α.ΣΠ. (2013) Μέτρα Προστασίας εν συντομία.
  10. Αθανασόπουλος Κ. (2014). Ασφάλεια στο χημικό εργαστήριο.
  11. Μαρχαβίλιας Π.Κ. (2010). Μελέτη επικινδυνότητας.
  12. Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (2010). Οδηγός Αυτοπροστασίας από Κινδύνους.
  13. Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (2010).Φυλλάδιο Προστασίας από το Σεισμό
  14. Ιαβέρης. Οδηγός Ασφαλούς Οδικής Συμπεριφοράς (Η Φυσική των τροχαίων ατυχημάτων).
  15. Ερωτηματολόγιο για μαθητές/μαθήτριες για την καταγραφή των θεματικών ενοτήτων για την έρευνα “Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον”
  16. Ερωτηματολόγιο για τη συγκεντρωτική καταγραφή και αξιολόγηση των θεματικών ενοτήτων για την έρευνα “Υγεία και Ασφάλεια στο σχολικό περιβάλλον”

 

seismoi.gif_.gif

Εκπαιδευτικό Υλικό για τις Πρώτες Βοήθειες:

  1. Λαζαρέτος Ι. (2010). Βασικές αρχές και στάδια στην παροχή Πρώτων Βοηθειών
  2. Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης 112
  3. Αυστραλία (2010). Πρώτες Βοήθειες στην Επιληπτική Κρίση.
  4. Υπουργείο Υγείας (2007). Εγκύκλιος για τη χρήση αυτόματου εξωτερικού απινιδιστή σε δημόσιους χώρους.
  5. Κατσαβούνη Α. (2006, επικ.2015). Σημειώσεις Πρώτων Βοηθειών για όλους στο σχολείο
  6. Πατούλης Α. (2010). Πρώτες Βοήθειες για όλους.
  7. Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός (2006). Πρώτες Βοήθειες: Γνώσεις και Πράξη. Σημειώσεις από το Τμήμα Εκπαίδευσης.
  8. ΚΑΡΠΑ: Καρδιοαναπνευστική Αναζωογόνηση σε ενήλικα
  9. Απλό Φορητό Φαρμακείο
  10. Γιαννακούρης Ν. (2008). Φυσιολογία του Ανθρώπινου Σώματος.
  11. Κόκκινος Α. Πρωτογενής Εκτίμηση και Αντιμετώπιση Πολυτραυματία. Εκτίμηση της κατάστασης του τραύματος.
  12. Τζιρής Ν., Κωτίδης Ε. Σύντομος Οδηγός επείγουσας αντιμετώπισης τρύματος-πολυτραυματία.

 

  • Εγκαύματα:
  1. Ηλεκτροπληξία, Υποθερμία, Υπερθερμία
  2. Γάζες, επιθέματα, επίδεσμοι
  3. Θερμικές Κακώσεις
  4. Βαθμοί εγκαυμάτων
  5. Προνοσοκομειακή αντιμετώπιση εγκαυμάτων Α και Β
  6. Εισπνευστικό έγκαυμα
  7. Ειδικά εγκαύματα
  8. Κατηγοριοποίηση εγκαυμάτων
  9. Φροντίδα αρρώστων με έγκαυμα
  10. Επούλωση Εγκαυμάτων: Παραδοσιακή θεραπεία και Καλλυντικά σκευάσματα

 

  • Τεστ αξιολόγησης και εμπέδωσης
  1. Χημικά εγκαύματα
  2. Υποθερμία
  3. Πρώτες βοήθειες
  4. Θερμικές Κακώσεις από ψύχος
  5. Θερμοπληξία
  6. Θερμική εξάντληση
  7. Δερματικά εγκαύματα
  8. Θερμοκρασία

 

  • Κακώσεις οστών και μαλακών μορίων:
  1. Είδη κακώσεων οστών και μαλακών μορίων
  2. Κακώσεις οστών και αρθρώσεων
  3. Αθλητικές οστικές κακώσεις
  4. Αθλητικές κακώσεις και παθήσεις μυοσκελετικού των κάτω άκρων στην προεφηβική ηλικία
  5. Εξειδικευμένες Αθλητικές Κακώσεις κάτω άκρου
  6. Βιολογική Μηχανική των οστών
  7. Βιολογική Μηχανική των Τραυματισμών
  8. Κακώσεις Μαλακών Μορίων
  9. Κακώσεις της Σπονδυλικής Στήλης και του Νωτιαίου Μυελού
  10. Παθήσεις και Κακώσεις Σπονδυλικής Στήλης
  11. Αντιμετώπιση καταγμάτων
  12. Κατάγματα της Σπονδυλικής Στήλης
  13. Κακώσεις άνω άκρων
  14. Παθήσεις και Κακώσεις των άνω άκρων
  15. Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις

 

  • ΚΑΡΠΑ
  1. ΕΚΑΒ – ΚΑΡΠΑ
  2. ΚΑΡΠΑ & Εξωτερική Απινίδωση
  3. Βασικά Βήματα της ΚΑΡΠΑ
  4. Θέση Ανάκτησης Αισθήσεων
  5. Απώλεια Συνείδησης
  6. Αντιμετώπιση του Σοκ
  7. Συγκοπή και Θωρακικό Άλγος
  8. Συγκοπτικό – Λιποθυμικό επεισόδιο
  9. Εκτίμηση Νευρολογικών Διαταραχών
  10. Επιλητπική Κρίση
  11. Σπασμοί σε παιδιά
  12. Κώμα
  13. Η αλυσίδα της επιβίωσης ή της διάσωσης
  14. Προνοσοκομειακή φροντίδα επειγόντων περιστατικών

 

  • Ειδικές Πρώτες Βοήθειες:
  1. Επειγοντολογία
  2. Πρώτες βοήθειες στο Νερό
  3. Δηλητηριάσεις
  4. Εισπνοή τοξικών ουσιών
  5. Πολυτραυματίας

 

  • Μελέτες Περίπτωσης:
  1. Κλινική Περίπτωση

Ερωτήσεις για τις Τελικές ΕΞετάσεις

Καλή Επιτυχία !!!

Advertisements

Νευροφυσιολογία του Πόνου

Νευροφυσιολογία του Πόνου και Τεχνικές Διαχείρισης του Πόνου

Σε αυτή τη θεματική ενότητα “Νευροφυσιολογία του Πόνου”, θα ασχοληθούμε με τον τρόπο δημιουργίας, αντίληψης και διαχείρισης του πόνου. Ο πόνος (ή άλγος) περιγράφεται σαν μια δυσάρεστη αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία σε μια πραγματική ή μια δυνητικά πραγματική ιστική βλάβη ή περιγράφεται σαν βλάβη (οίδημα, λύση συνέχειας δέρματος, κτλ.) ή σαν αποτέλεσμα βλάβης.Η αντίληψη του πόνου θεωρούταν μέχρι το 2013 ως ένα υποκειμενικό συναίσθημα, ενώ από το 2013 ως ένα αντικειμενικό συναίσθημα που ενέχει μέσα του από τη μία τον φόβο και την αγωνία και από την άλλη είναι ένας προστατευτικός μηχανισμός του σώματος όταν εμφανίζεται κάποια βλάβη στους ιστούς του. Ο πόνος μας προστατεύει, αλλά παράλληλα μειώνει την αυτονομία και την αυτοεκτίμηση μας, ενώ συχνά συνοδεύεται από συναισθήματα μοναξιάς, μειονεξίας και εξάρτησης. Η διαδικασία της πρόκλησης και αντίληψης του πόνου καλείται Αλγαισθησία.

Picture1.png

Σε όλη την επιφάνεια του σώματός μας, εσωτερικά και εξωτερικά, υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες ειδικοί αισθητικοί υποδοχείς και νευρικές απολήξεις που έχουν σαν στόχο να παρέχουν πληροφόρηση στον εγκέφαλό μας για τις μεταβολές του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντός μας. Ταυτόχρονα, οι υποδοχείς αυτοί και οι απολήξεις αυτές αποτελούν ένα δίκτυο μετάδοσης της πληροφορίας του πόνου άρα και ένα δίκτυο προστασίας του οργανισμού μας. Δεν υπάρχουν ειδικοί υποδοχείς για τον πόνο, καθώς η μετάδοση του πόνου φαίνεται να γίνεται μέσω της διέγερσης γυμνών νευρωνικών απολήξεων. Οι απολήξεις αυτές αποτελούν, βέβαια, ένα είδος υποδοχέα και τις διαχωρίζουμε σε μηχανοϋποδοχείς (μηχανικά ερεθίσματα) και πολυτροπιακοί αλγοϋποδοχείς (όλα τα υπόλοιπα ερεθίσματα πόνου). Οι αιμωδίες (μουδιάσματα) μεταδίδονται από τους ίδιους υποδοχείς-απολήξεις του πόνου και ουσιαστικά θεωρούνται ότι αποτελούν μέρος της διαδικασίας γέννησης του πόνου.

Οι υποδοχείς του πόνου διεγείρονται από διάφορες ουσίες που απελευθερώνονται στην περιοχή όπου εφαρμόστηκε το ερέθισμα (μηχανικό ή άλλο). Για να αντιληφθούμε ένα ερέθισμα ως βλαπτικό, αυτό πρέπει να διαθέτει ένα δυναμικό ενέργειας αρκετό ώστε να διαβεί τον ουδό (το κατώφλι πόνου) του πόνου του συγκεκριμένου υποδοχέα και στη συνέχεια να παραληφθεί από τους υποδοχείς του πόνου. Με αυτόν τον τρόπο αποκλείονται τα μη βλαπτικά ερεθίσματα. Ο ουδός του πόνου είναι ένα νευροφυσιολογικό μέγεθος, που δεχόμαστε ότι είναι θεωρητικά αντικειμενικά μετρήσιμο για τον κάθε άνθρωπο, αλλά ταυτόχρονα είναι εξατομικευμένος, αφού φαίνεται ότι δεν είναι ίδιος σε όλους τους ανθρώπους, ενώ οι τελευταίες μελέτες επισημαίνουν ότι φαίνεται να σχετίζεται με γενετικές διαφορές. Εκτός από τη συνειδητή αξιολόγηση και την αντιμετώπιση του πόνου, πολλές φορές και σε χρόνο προγενέστερο της άφιξης του σήματος κυρίως στον αισθητικό εγκεφαλικό φλοιό, ο πόνος μπορεί να προκαλέσει αυτόματες και ασύνειδητες αντιδράσεις στις λειτουργίες του σώματος, πχ. ταχυκαρδίαυπέρτασημυδρίασηεφίδρωση.

2brainsagr2-370x336.jpg ponos-44-495x237.jpg

Υπάρχουν διάφορες θεωρίες όσον αφορά τους μηχανισμούς πρόκλησης, αλλά και τους υποδοχείς του πόνου. Παρακάτω αναφέρονται τα είδη (ανάλογα με τους εμπλεκόμενους υποδοχείς πόνου), οι μηχανισμοί πρόκλησης και τα στάδια δημιουργίας του πόνου σε διάφορα σημεία του ανθρώπινου σώματος. Από τα κυριώτερα αναφερόμενα είδη του πόνου είναι:

Τα διαφορετικά είδη πόνου υπόκεινται και σε διαφορετικούς μηχανισμούς και στάδια δημιουργίας. Οι μυοσκελετικές παθήσεις είναι οι πιο συχνές αιτίες αναφοράς του χρόνιου πόνου. Η θεραπευτική άσκηση και τα πρωτόκολλα θεραπευτικής κίνησης ακολουθούν τις βασικές αρχές της Νευροβιολογίας και της Νευροφυσιολογίας της Κίνησης έχει σαν στόχο την πρόληψη ή τον έλεγχο-περιορισμό του πόνου.

Κάτωθι περιγράφονται κάποιοι από αυτούς τους μηχανισμούς πρόκλησης πόνου καθώς και τα στάδια δημιουργίας του:

Ο μηχανισμός και τα στάδια δημιουργίας του ισχιακού πόνου:

Πρώτα θα περιγράψουμε τα χαρακτηριστικά του πεδίου δημιουργίας του πόνου που ξεικνά από τον σχηματισμό “πεταλούδας” του νωτιαίου μυελού ο οποίος διαθέτει ένα οπίσθιο, ένα πρόσθιο και ένα πλάγιο κέρας. Σε κάθε περιφερικό νεύρο το οποίο περιέχει τους σωματικούς κινητικούς νευρώνες για τις μυικές συσπάσεις, τους συμπαθητικούς κινητικούς νευρώνες για την κίνηση των υγρών του κυκλοφορικού και της λέμφου και τους αισθητικούς νευρώνες για την παροχή πληροφοριών προς το νωτιαίο μυελό σχετικά με την κατάσταση των ιστών και τα ζωτικά σημεία του σώματος. Σε κάθε εξερχόμενο νεύρο της Σπονδυλικής Στήλης αντιστοιχεί ένα γάγγλιο. Όλα τα κύτταρα όλων των αισθητικών νευρώνων βρίσκονται στα σπονδυλικά αυτά γάγγλια που λειτουργούν σαν διακόπτες νεύρων. Τα κύτταρα στα γάγγλια διαθέτουν μικρές απολήξεις που επικοινωνούν μεταξύ τους. Εντός των γαγγλίων υπάρχει μεγάλη αιματική ροή, η οποία εκτός από το οξυγόνο και τα άλλα θρεπτικά στοιχεία, μεταφέρει και ορμόνες. Οι ορμόνες αυτές μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά (αλλαγές στην ομοιόσταση σώματος) και την κατάσταση των κυττάρων αυξάνοντας ή μειώνοντας το εισερχόμενο σήμα.

  • Κάποια από τα σπονδυλικά γάγγλια των αισθητικών αυτών νευρώνων που βρίσκονται στους Ο-4-5 Ι-1-2 δίνουν ένα ερέθισμα πόνου ο οποίος μπορεί να προέρχεται από κάποια από τα 4500 αισθητικά κύτταρα ή/και τα επιπλέον 2000 κύτταρα που αντιστοιχούν στα όργανα της πυέλου (μήτρα, προστάτης, ουροδόχος κύστη, ωοθήκες) ή και από τα γάγγλια των Ο-1-2 εκτός των ανερχόμενων αισθητικών νευρώνων του ισχιακού νεύρου
  • Ας υποθέσουμε ότι προέρχεται από μια κατάσταση πίεσης των αισθητικών αυτών νευρώνων από μία κήλη ενός μεσοσπονδύλιου δίσκου, πχ. στον Ο5, και εκδηλώνεται με πόνο σε όλο το μήκος στο πίσω μέρος του ποδιού. Τότε αυτό δημιουργεί στρες, με συνέπεια να παράγεται αδρεναλίνη και κυτοκίνη (οι πρωτεϊνες της φλεγμονής).
  • Έπειτα οι αισθητικοί νευρώνες του Ο5, διεγείρονται εξαιτίας της πιέσεως στο γάγγλιο και άμεσα η αδρεναλίνη με την κυτοκίνη θα ενδυναμώσουν αυτό το ερέθισμα κι έτσι ο πόνος θα είναι πιο έντονος
  • Αν όμως δεν δημιουργηθεί στρες στον οργανισμό, τότε οι ορμόνες που εκκρίνονται και κατακλύζουν το αίμα είναι οι ενδορφίνες και οι εγκεφαλίνες, οι οποίες αποδυναμώνουν το ερέθισμα με αποτέλεσμα το αίσθημα πόνου να είναι από ελάχιστο έως ανύπαρκτο,
  • Τώρα αν υπάρχει και κάποιο άλλο πρόβλημα ταυτόχρονα, πχ. μια ουρολοίμωξη, τότε είναι πιθανόν το ερέθισμα αυτό να αυξήσει το ερέθισμα πόνου στο ισχιακό νεύρο, αφού ο νωτιαίος μυελός λαμβάνει “δύο” ερεθίσματα, αλλά τα αντιλαμβάνεται σαν ένα ερέθισμα.

image001_b.jpg .jpg

Ο μηχανισμός και τα στάδια δημιουργίας του δερματικού πόνου:

Ο μηχανισμός και τα στάδια δημιουργίας του αλγαισθητικού πόνου:

Η φλεγμονή είναι και αποτέλεσμα από μία βλάβη, αλλά αποτελεί και ιδιοπαθές ερέθισμα του πόνου. Φλεγμονή θεωρείται ότι είναι η αντίδραση σε κάποιο βλαπτικό ερέθισμα που έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: ερυθρότητα, οίδημα, θερμότητα,πόνο και απώλεια λειτουργικότητας. Μετά από ένα βλαπτικό ερέθισμα μπορούμε να παρατηρήσουμε τα παρακάτω φαινόμενα:

  • Γίνεται αμέσως αντιληπτός με οξύ, σφύζοντος, διαξιφιστικό πόνο όταν η βλάβη είναι σωματική και με αμβλύ, συσφιγκτικό πόνο όταν η βλάβη είναι σπλαγχνική
  • Έπειτα ακολουθεί άμεσα η Αγγειακή αντίδραση λόγω της αγγειοσύσπασης που ακολουθείται από αγγειοδιαστολή (υπεραιμία) και αυξημένη αγγειακή διαπερατότητα
  • Μετέπειτα, έχουμε την Κυτταρική φάση όπου στην περιοχή της φλεγμονής συσσωρεύονται πολυμορφοπύρηνα, ουδετερόφιλα, λευκοκύτταρα και αιμοπετάλια, ενώ σε μεγάλη ιστική βλάβη παρατηρούμε και διήθηση μακροφάγων και λεμφοκυττάρων
  • Και τέλος, ακολουθεί η Επιδιόρθωση και η Ιστική αναγέννηση, δηλαδή ανάπτυξη ινώδους συνδετικού ιστού και νέας τοπικής αγγείωσης.

Ο μηχανισμός και τα στάδια δημιουργίας του χρόνιου πόνου:

Όταν η αίσθηση του πόνου είναι συνεχής, κυρίως σε παθολογικές καταστάσεις (π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα), ενώ δεν είναι δυνατή η απομάκρυνση του βλαπτικού παράγοντα και είναι διάρκειας πάνω από 3-6 μήνες, τότε χαρακτηρίζεται ως χρόνιος πόνος. Ο ακριβής μηχανισμός δεν είναι ακόμα γνωστός, φαίνεται όμως ότι οι παρακάτω μηχανισμοί σχετίζονται με την εγκατάσταση του χρόνιου πόνου:

  • Σχετικά με το Περιφερικό Νευρικό σύστημα παρατηρείται υπερευαισθητοποίηση των αλγοϋποδοχέων,αποκάλυψη των σιωπηλών αλγοϋποδοχέων, παράπλευρη διακλάδωση των αλγοϋποδοχέων, αύξηση της διεγερσιμότητας των νευραξόνων που έχουν υποστεί βλάβη, ανώμαλη πυροδότηση των νευρώνων των παρασπονδυλίων γαγγλίων, διήθηση των παρασπονδυλίων γαγγλίων από μεταγαγγλιακές ίνες του συμπαθητικού Περιφερικού Νευρικού συστήματος
  • Σχετικά με το κεντρικό νευρικό σύστημα παρατηρείται αύξηση της διεγερσιμότητας κεντρικών νευρώνων, αναδιοργάνωση των νευρωνικών δικτύων (πλαστικότητα εγκεφάλου) μέσω νέων συνάψεων στο Κεντρικό Νευρικό σύστημα, επιρροή της λειτουργίας των ανασταλτικών μηχανισμών του πόνου.

 

algea-15.png

Ο μηχανισμός και τα στάδια δημιουργίας του πόνου στο γόνατο:
Παρουσιάζονται κλινικές διακυμάνσεις του πόνου στο γόνατο ανάλογα με την αιτία και το μηχανισμό πρόκλησης του πόνου. Ο πόνος μπορεί να είναι εκφυλιστικού τύπου είτε προέρχεται από αρθρίτιδα είτε προέρχεται από αθλητική κάκωση.

Ο μηχανισμός και α στάδια δημιουργίας του πόνου στην Σπονδυλική Στήλη(Σ.Σ.) (κυρίως στον αυχένα και τη μέση):

Στην καθιστή θέση, οι περισσότεροι υπάλληλοι γραφείου τείνουν να γέρνουν προς τα μπρος ή να βουλιάζουν προς τα κάτω στην καρέκλα τους. Η παρατεταμένη αυτή καθιστή θέση δημιουργεί το γνωστό «σύνδρομο στάσης κατά Mckenzie».Τα αίτια του πόνου στη Σ.Σ. δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί ακόμα και φαίνεται να σχετίζονται με πολλούς παράγοντες όπως την αλλαγή του καιρού, τη μυική ατροφία/ανισσοροπία, κάποιο οξύ τραύμα, τη μυική ισχαιμία, τις ριζίτιδες, τον σπλαχνικό πόνο, τις ψυχολογικές παραμέτρους, τη βιομηχανική κάκωση των νευρικών ριζών, τη στάση του σώματος, κα.

Μέθοδοι Αναχαίτισης του πόνου και Τεχνικές Διαχείρισης του πόνου

Όλες οι μέθοδοι αναχαίτισης του αλγογόνου ερεθίσματος και οι τεχνικές διαχείρισης του πόνου χρησιμοποιούν τους μηχανισμούς αντιδράσης του ΚΝΣ στον πόνο σαν μηχανισμούς αναχαίτισης του πόνου και φαίνεται ότι περιέχουν τόσο το φαινόμενο “placebo”, όσο και την απάντηση του οργανισμού στην προσπάθεια “χειρισμού” του πόνου. Κατά το φαινόμενο “placebo”, όταν ο ασθενής πιστεύει στην αποτελεσματικότητα της θεραπευτικής μεθόδου, μειώνει το άγχος και τον φόβο του πόνου και ενισχύει τους κεντρικούς συναπτικούς μηχανισμούς αναστολής της μετάδοσής του. Επίσης, φαίνεται ότι ενισχύεται το κεντρικό ανασταλτικό αποτέλεσμα πάνω στις νωτιαίες οδούς της μετάδοσης του πόνου. Πιο συγκεκριμένα, οι κατιούσες ίνες (από τον φλοιό) μετασχηματίζουν την μετάδοση του ερεθίσματος πόνου στα οπίσθια κέρατα του νωτιαίου μυελού μέσω της απελευθέρωσης GABA και έτσι το ερέθισμα του πόνου μεταδίδεται με μικρότερη ένταση.

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι αναχαίτισης του πόνου, με ή χωρίς φάρμακα. Μερικοί από αυτούς είναι οι παρακάτω:

  • Οι αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις της άσκησης
  • Κινησιοθεραπεία, ενεργητική και παθητική κίνηση, προγράμματα αποκατάστασης, ασκήσεις αντίστασης, γενικής και τοπικής χαλάρωσης, εργονομική κινητοποίηση, εργονομία και εργομετρία(αξιολόγηση μυοσκελετικού συστήματος), επανεκπαίδευση ιδεοδεκτικότητας, βελτίωση ελαστικότητας/ευλυγισίας και διατάσεις
  • Αντιφλεγμονώδη μη στεροειδή φάρμακα (π.χ. ασπιρίνη, depon) τα οποία δρουν μέσω της αναστολής της σύνθεσης προσταγλαδινών, δηλαδή απλά αναστέλλουν την μετάδοση του πόνου στην περιφέρεια και έτσι ο πόνος δεν γίνεται αντιληπτός
  • Στεροειδή φάρμακα (πχ. μορφίνη) που αναστέλλουν την μετάδοση του πόνου στο κεντρικό νευρικό σύστημα μέσω των ενδορφινικών υποδοχέων.
  • Άλλα αναλγητικά φάρμακα που αναστέλλουν την μετάδοση του πόνου στο κεντρικό νευρικό σύστημα επιδρώντας σε διάφορα νευρωνικά κυκλώματα μετασχηματίζοντας την δράση των νευροδιαβιβαστών
  • Βελονισμός, ο οποίος δρα μέσω του “gate control” όταν διεγείρονται οι εμμύελες ίνες μεγάλης διαμέτρου, αλλά και δρα διεγείροντας τις ίνες μικρής διαμέτρου προκαλώντας αναλγησία
  • Πιεσοθεραπεία ή Ρεφλεξολογία, που φαίνεται να δρα μέσω του “gate control” όταν διεγείρονται οι εμμύελες ίνες μεγάλης διαμέτρου, αλλά και δρα διεγείροντας τις ίνες μικρής διαμέτρου προκαλώντας αναλγησία όπως και ο βελονισμός. Επιδρά στο κυκλοφορικό και νευρικό σύστημα μειώνοντας τον μυικό πόνο και τη νευρική ένταση.
  • Διαδερματική Ηλεκτραναλγησία (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation – TENS), που δρα και αυτή μέσω του “gate control”διεγείροντας τις εμμύελες ίνες μεγάλης διαμέτρου
  • Ενδοδερματική Ηλεκτραναλγησία (Percutaneous Electrical Nerve Stimulation – PENS), που το θεραπευτικό αποτέλεσμά της διαρκεί από 24-72 ώρες
  • Ηλεκτροδιέγερση της σπονδυλικής στήλης, που δρα μέσω του “gate control” διεγείροντας τις εμμύελες ίνες μεγάλης διαμέτρου σε επίπεδο των οπισθίων κεράτων, αλλά και μέσω περιφερικής αγγειοδιαστολής – υπεραιμίας (spinal cord electrophysiology)
  • Βιοανάδραση (biofeedback), που αναφέρεται σε ένα σύνολο τεχνικών που βασίζονται στην ικανότητα του ατόμου να αυτοελέγχει τις ακούσιες λειτουργία μετάδοσης του πόνου με την βοήθεια ειδικών μηχανημάτων (Ηλεκτρομυογραφικό biofeedback , Συμπαθητικο-δερματικό biofeedback, κτλ.)
  • Νευροχειρουργική που αποσκοπεί στην διακοπή των οδών της μετάδοσης του πόνου
  • Τεχνική του stress της άσκησης με την οποία ενεργοποιείται ο μηχανισμός με τα οπιοειδή αλλά και τα μη οπιοειδή συστήματα αναχαίτισης (ενδογενές σύστημα κανναβινοειδών) του πόνου στο κεντρικό νευρικό σύστημα, που επηρεάζουν την κινητική λειτουργία, τη μνήμη, τον πόνο ή γιατί αλλοιώνουν την αισθητηριακή αντίληψη, ρυθμίζουν διάφορες φυσιολογικές λειτουργίες του ΚΝΑ και του ΑΝΣ, αν και ο ακριβής φυσιολογικός ρόλος που διαδραμτίζουν ταμόρια των υποδοχέων των κανναβινοειδών δεν έχει αποσαφηνιστεί ακόμα.
  • Θερμοθεραπεία που δρα μέσω του “gate control” μέσω της μυϊκής χάλασης, μέσω της τοπικής υπεραιμίας και μέσω της αύξησης της ουδού του πόνου
  • Κρυοθεραπεία που δρα μέσω του “gate control” μέσω της μυϊκής χάλασης, μέσω της αύξησης της ουδού του πόνου και μέσω της μείωσης της νευρωνικής αγωγιμότητας,
  • Άλλες μορφές Ηλεκτροθεραπείας,μαγνητισμός, ραδιοσυχνότητες, κτλ. με παρόμοιους μηχανισμούς μείωσης του πόνου,
  • Υδροθεραπεία, όπου η τριβή με το νερό ερεθίζει τους ιδιοδεκτικούς υποδοχείς
  • Διάφορες τεχνικές μάλαξης που δρουν μέσω διαφορετικών μηχανισμών και συστημάτων ή και με τον συνδυασμό πολλών μηχανισμών, π.χ. θέση χαλάρωσηςλεμφική μάλαξηtrigger points(μάλαξη με δακτυλική πίεση)κλασική μάλαξη, κτλ. Ειδικότερα, ανάλογα με το θεραπευτικό πρωτόκολλο αποκατάστασης, επιλέγεται η κατάλληλη τεχνική μάλαξςη που βρίσκεται εγγύτερα στο νευροφυσιολογικό μηχανισμό αποκατάστασης. Παραδείγματος χάρη, η ειδική μάλαξη εγκάρσιας τριβής χρησιμοποιείται για να χαλαρώσει τον προσκολλημένο ιστό και τις συμφύσεις, που αναπτύσσονται σε δομές όπως οι τένοντες, σύνδεσμοι, μύες. Η βασική μηχανική επίδραση της εγκάρσιας μάλαξης έγκειται στην εφαρμογή πίεσης στους υποδόριους ιστούς ιδιαίτερα στη διαχωριστική επιφάνεια μεταξύ δέρματος-περιτονίας, περιτονίας-μυός, κλπ., με τη δύναμη να εφαρμόζεται όχι στο δέρμα αλλά σε βαθύτερες δομές προκαλώντας υπεραιμία και συνεπακόλουθα μείωση του πόνου (προσωρινή αναλγησία), αυξημένη εξίδρωση των ιστών, ερεθισμό των μηχανοϋποδοχέων, αλλά και την αντιμετώπιση των trigger points και των εγκαυμάτων. Αντίθετα, η κλασική μάλαξη ακολουθεί και εφαρμόζεται παράλληλα προς τη δομή (π.χ.του μυός, τένοντα) και ακολουθεί την πορεία των αγγείων και της λέμφου. Ενώ κατά τη μάλαξη με δακτυλική πίεση, πρώτα ευρίσκεται το επώδυνο σημείο(trigger point) μέσα στη μυική δέσμη(σημείο πυροδότησης πόνου λόγω μηχανικών φορτίων,διατροφικών, μεταβολικών και ενδοκρινικών ελλείψεων, χρόνιων μολύνσεων, ψυχολογικών ή άλλων παραγόντων). Είναι σημαντικό εδώ να επισημανθεί ότι χρειάζεται να γίνει ο προσδιορισμός του σημείου πυροδότησης, εάν είναι ενργό ή λανθάνον, πρωτογενές ή δευτερογενές, κεντρικό ή κατάφυτο, δορυφορικό ή συνδεόμενο ή trigger point κλειδί καθώς και ότι τα συμπτώματα έχουν συσχετισθεί με φυσικά ευρήματα. Παραδείγματος χάρη, ο μυοπεροτονιακό πόνος συχνά έχει αναφορά μακριά από το trigger point, με αποτέλεσμα την προβολή του πόνου σε μια μακρινή ζώνη αναφοράς (μοτίβο προβαλλόμενου πόνου).

images.jpg .jpguyguyg.jpg

Εργασίες μαθήματος:

1η: Κάνετε μία έρευνα στο σχολείο σας καταγράφωντας τους τρόπους διαχείρισης του πόνου από τους μαθητές χρησιμοποιώντας το παρακάτω ερωτηματολόγιο που θα βρείτε εδώ
2η: Μετά την ανάλυση των στατιστικών δεδομένων, γράψτε τα συμπεράσματα από την έρευνα σε μία παρουσίαση power point ή δημιουργήστε ένα eBook χρησιμοποιώντας το παρακάτω online εργαλείο: http://www.flipsnack.com. 

Μπορείτε να δείτε το παρόν μάθημα και σε μορφή eBook : http://www.flipsnack.com/marisappp14/pain-neurophysiology.html

Νευροφυσιολογία του Εγκεφάλου

Με αυτό το πρώτο εισαγωγικό μάθημα της Νευροφυσιολογίας του Εγκεφάλου, θα κατανοήσετε τον τρόπο που ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαμορφώνεται σαν αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των γονιδίων με το περιβάλλον. Θα ανακαλύψουμε με ποιο τρόπο αναπτύσσονται οι νευρωνικές διασυνδέσεις των νευρώνων που χρησιμοποιούνται και πώς χάνονται οι συνδέσεις των νευρώνων που δεν χρησιμοποιούνται. Θα διευρευνήσουμε με ποιο τρόπο οι εμπειρίες μας διαπλάθουν τον εγκέφαλό μας και ρυθμίζουν τις νοητικές λειτουργίες, την αντίληψη, τη μνήμη και τη μάθηση. Θα συμμετέχουμε σε βιωματικά εργαστήρια όπου θα εξετάσουμε τους τρόπους που ο ανθρώπινος νους επηρεάζεται από τις ιδιότητες και τη λειτουργική κατάσταση του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Θα αποκτήσουμε βασικές γνώσεις για τις βασικές δομές και τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου μας, τις διαφορετικές λειτουργίες τους και τον τρόπο που συνεργάζονται ή δεν συνεργάζονται, καθώς και πως αυτό μας επηρεάζει. Θα καταλάβουμε πως αναπτύσσεται η δημιουργική σκέψη, η κριτική σκέψη, η σκέψη που ερευνά, η αποκλινουσα σκέψη, η αναλυτική σκέψη, η συγκλίνουσα σκέψη,η λογική σκέψη. Θα διερευνήσουμε αν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα ή άπειρες υποκειμενικές και πως ο εγκέφαλός μας διαχειρίζεται αυτή/αυτές την/τις πραγματικότητα/πραγματικότητες.

images.jpg 11.png

Ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και δομείται σύμφωνα με ένα γενετικό σχέδιο που υπάρχει στα γονίδια (DNA). Ο εγκέφαλος αποτελεί το σημαντικότερο μέρος του νευρικού συστήματος και ουσιαστικά είναι μία μεγάλη μαλακή μάζα νευρικού ιστού που βρίσκεται μέσα στο κρανίο. Αποτελείται από νευρώνες (νευρικά κύτταρα), νευρογλοία ή υποστηρικτικά κύτταρα, από τη φαιά και τη λευκή ουσία. Η φαιά ουσία αποτελείται κυρίως από τα κυτταρικά σώματα των νεύρων και είναι συγκεντρωμένη στον εγκεφαλικό φλοιό, στους πυρήνες και τα βασικά γάγγλια. Η λευκή ουσία αποτελείται από τους νευρίτες, οι οποίοι σχηματίζουν οδούς που συνδέουν τμήματα του εγκεφάλου μεταξύ τους και με το νωτιαίο μυελό. Κατά τη διαδικασία της εβρυϊκής ανάπτυξης, ένα σχετικά ομοιογενές σύνολο κυττάρων δημιουργεί νευρώνες σε διαφορετικές διακριτές περιοχές του εγκεφάλου, που έχουν σαν στόχο την ανάπτυξη ικανοτήτων και την εξειδίκευση σε διαφορετικές δεξιότητες. Τα θεμέλια της συμπεριφοράς μας εξαρτούνται τόσο από τη δημιουργία αυτών των διαφορετικών νευρώνων, τις διασυνδέσεις μεταξύ τους και τις νευρικές ώσεις, αλλά και από την αλληλοσύνδεση των περιοχών του εγκεφάλου που είναι γνωστή ως Νευροπλαστικότητα του Εγκεφάλου. Η κληρονομικότητα φαίνεται, λοιπόν, ότι επηρεάζει κατά ένα 25% περίπου τη διαμόρφωση της προσωπικότητά μας, ενώ το υπόλοιπο 75% της συμπεριφοράς μας φαίνεται ότι εξαρτάται από τις εμπειρίες που αποκτούμε μέσα από τις αλληλεπιδράσεις μας με το περιβάλλον.

brain_structures1.png

Ανατομία και Φυσιολογία του Εγκεφάλου
Ο εγκέφαλος (και ο νωτιαίος μυελός) είναι τα πιο προφυλαγμένα όργανα στο σώμα. Περιβάλλεται από οστά και καλύπτεται από τρεις προστατευτικές μεμβράνες που ονομάζονται μήνιγγες: την εξωτερική ή σκληρή μήνιγγα (dura mater), τη λεπτή αραχνοειδής μήνιγγα και κάτω από την αραχνοειδή μήνιγγα μετά το κενό διάστημα γνωστό ως υπαραχνοειδής χώρος (με πολλά μεγάλα αιμοφόρα αγγεία και εγκεφαλονωτιαίο υγρό) τη λεπτή μήνιγγα (pia mate), η οποία προσκολλάται στην επιφάνεια του ΚΝΣ. Το Εγκεφαλονωτιαίο Υγρό (ΕΝΥ) έχει προστατευτικό ρόλο για το ΚΝΣκαι γεμίζει τον υπαραχνοειδή χώρο, τον κεντρικό δίαυλο του νωτιαίου μυελού, και τις κοιλίες του εγκεφάλου. Ο κεντρικός (νωτιαίος) δίαυλος είναι ένα μικρό κεντρικό κανάλι που διατρέχει κατά μήκος το νωτιαίο μυελό. Οι εγκεφαλικές κοιλίες είναι οι τέσσερις μεγάλες εσωτερικές κοιλότητες του εγκεφάλου: οι δύο πλάγιες κοιλίες, η τρίτη κοιλία, και η τέταρτη κοιλία. Ο υπαραχνοειδής χώρος, ο κεντρικός δίαυλος και οι εγκεφαλικές κοιλίεςεπικοινωνούν μέσω μιας σειράς ανοιγμάτων (τρημάτων) διαμορφώνοντας μια ενιαία δεξαμενή.Το ΕΝΥ στηρίζει τον εγκέφαλο και μειώνει την ένταση πρόσκρουσής του στα εσωτερικά τοιχώματα του οστού του κρανίου και παράγεται συνεχώς από τα χοριοειδή πλέγματα τριχοειδών αγγείων και η περίσσεια ΕΝΥ απορροφάται από τον υπαραχνοειδή χώρο και παροχετεύεται στις μεγάλες σφαγίτιδες φλέβες του λαιμού.

Ένας μηχανισμός που εμποδίζει τη δίοδο πολλών τοξικών ουσιών από το αίμα στον εγκέφαλο είναι ο αιματο-εγκεφαλικός φραγμός που δημιουργείται από την ιδιαίτερης δομή των εγκεφαλικών αιμοφόρων αγγείων που στοιβάζονται σε πυκνή διάταξη, δημιουργώντας κατά συνέπεια ένα εμπόδιο στη δίοδο πολλών ή μεγάλων μορίων, ιδιαίτερα πρωτεϊνών και άλλων μεγάλων μορίων. Μερικά μεγάλα μόρια που είναι σημαντικά για τη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου μεταφέρονται ενεργά, π.χ. η γλυκόζη, που μεταφέρεται διαμέσου των τοιχωμάτων των εγκεφαλικών αιμοφόρων αγγείων, ενώ οι ορμόνες του φύλου διέρχονται με δυσκολία σε μερικές δομές του εγκεφάλου, αλλά εισέρχονται με ευκολία σε εκείνες τις δομές που εμπλέκονται στη σεξουαλική συμπεριφορά. Ο εγκέφαλος υποδιαιρείται σε πέντε κύρια τμήματα: ο τελικός εγκέφαλος, ο διάμεσος εγκέφαλος, ο μέσος εγκέφαλος (ή μεσεγκέφαλος), ο μετεγκέφαλος και ο μυελεγκέφαλος ή προμήκης μυελός. Ο τελικός εγκέφαλος (αριστερό και δεξί εγκεφαλικό ημισφαίριο) υφίσταται τη μέγιστη αύξηση κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Οι άλλες τέσσερις υποδιαιρέσεις του εγκεφάλου αναφέρονται συχνά και ως εγκεφαλικό στέλεχος, δηλαδή το στέλεχος πάνω στο οποίο βρίσκονται τα εγκεφαλικά ημισφαίρια.

Η ατομικότητά μας, η προδιάθεσή μας, οι συμπεριφορές μας (αποδεκτές ή μη), η δημιουργικότητα, οι σκέψεις μας, τα συναισθήματά μας, οι πράξεις μας, αλλά και ακόμα ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε μέσω των αισθήσεών μας τον κόσμο γύρω μας και μέσα μας, η κρίση και η λογική, η φαντασία, η μνήμη και η μάθηση εξαρτώνται απόλυτα από τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη σωστή συνεργασία των διαφόρων τμημάτων του, καθώς και τη συνεργασία τους με το Περιφερικό Νευρικό Σύστημα, το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, το Σωματικό Νευρικό Σύστημα και το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα. Ο εγκέφαλος είναι ο κύριος ρυθμιστής και συντονιστής όλων των δραστηριοτήτων του οργανισμού και τον συντονισμό αυτόν φαίνεται να τον πετυχαίνει με την ειδίκευση των εγκεφαλικών κυττάρων. Παρακάτω, θα αναφέρουμε τις κύριες δομές του εγκεφάλου και τις λειτουργίες τους:

  • Ο μυελεγκέφαλος (ή προμήκης μυελός) αποτελείται από διάφορους νευρικούς οδούς, νευρικές δεσμίδες ή νευρικά δεμάτια, που μεταφέρουν σήματα από τον υπόλοιπο εγκέφαλο προς το σώμα και αντίστροφα σχηματίζοντας ένα δίκτυο. Ο δικτυωτός αυτός σχηματισμός αποτελεί μία δομή του και παίζει ρόλο στην εγρήγορση, τον ύπνο,την προσοχή, την κίνηση, τη διατήρηση του μυϊκού τόνου, καθώς και σε διάφορα καρδιακά, κυκλοφορικά και αναπνευστικά αντανακλαστικά.
  • Ο μετεγκέφαλος (όπως καιο μυελεγκέφαλος) περικλείουν πολλές ανιούσες και κατιούσες νευρικές οδούς και ένα μέρος του παραπάνω δικτυωτού σχηματισμού. Αυτές οι δομές δημιουργούν τηγέφυρα που είναι το ένα κύριο τμήμα του μετεγκέφαλου, ενώ το άλλο είναι η παρεγκεφαλίδα που μοιάζει με μεγάλη πτυχωτή δομή στη ραχιαία επιφάνεια του εγκεφαλικού στελέχους. Είναι μια σημαντική αισθητικο-κινητική δομή που σχετίζεται με την ικανότητα ελέγχου των κινήσεων που εκτελούνται με ακρίβεια και την προσαρμογή τους στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, αλλά έχει επωμιστεί και άλλες λειτουργίες.
  • Ο μεσεγκέφαλος έχει την καλύπτρα και το τετράδυμο πέταλο που είναι η ραχιαία επιφάνεια του μέσου εγκεφάλου.Η καλύπτρα είναι το τμήμα του μέσου εγκεφάλου που βρίσκεται κοιλιακά του τετράδυμου πετάλου που περιλαμβλάνει διάφορους οδούς, την περιυδραγωγό φαιά ουσία, τη μέλαινα ουσία και τον ερυθρό πυρήνα, δυο σημαντικά τμήματα του αισθητικο-κινητικού συστήματος.
  • Ο διάμεσος εγκέφαλοςαποτελείται από δύο δομές: το θάλαμο και τον υποθάλαμο. Ο θάλαμος είναι η μεγαλύτερη δομή και αποτελείται από δύο λοβούς που ενώνονται με τη διάμεση ουσία (μεσοθαλάμια σύνδεση) μέσω της κοιλίας, ενώ την επιφάνεια του θαλάμου βρίσκονται τα λευκά πέταλα (στιβάδες) που αποτελούνται από εμμύελους νευράξονες. Μερικοί από αυτούς είναι αισθητικοί πυρήνες αναμετάδοσης σημάτων στις κατάλληλες περιοχές του αισθητικού φλοιού. Ο υποθάλαμος βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον πρόσθιο θάλαμο και έχει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση διάφορων της σκόπιμης συμπεριφοράς και της παρακίνησης. Ασκεί τις δράσεις του εν μέρει με τη ρύθμιση της απελευθέρωσης ορμονών από την υπόφυση. Επίσης, στην κάτω επιφάνεια του υποθαλάμου βρίσκεται το οπτικό χίασμα όπου ενώνονται τα οπτικά νεύρα και τα μαστία.
  • Ο τελικός εγκέφαλος αποτελεί το μεγαλύτερο τμήμα του ανθρώπινου εγκεφάλου και διαμεσολαβεί για τις πιο σύνθετες λειτουργίες του εγκεφάλου. Είναι υπεύθυνος για την έναρξη της εκούσιας κίνησης, ερμηνεύει τις αισθητικές πληροφορίες και διαμεσολαβεί για σύνθετες γνωστικές διεργασίες όπως, η μάθηση, η ομιλία και η επίλυση προβλημάτων.
  • Ο Εγκεφαλικός Φλοιός έχει πτυχές και καλύπτει τα εγκεφαλικά ημισφαίρια με αποτέλεσμα την αύξηση της επιφάνειας του εγκεφαλικού φλοιού χωρίς αύξηση του γενικού όγκου του εγκεφάλου. Δε διαθέτουν όλα τα θηλαστικά πτυχωτούς φλοιούς. Οι μεγάλες εγκοπές σ’ έναν πτυχωτό φλοιό καλούνται σχισμές και οι μικρές καλούνται //αύλακες//Τα επάρματα μεταξύ σχισμών και αυλάκων καλούνταιέλικεςΤα εγκεφαλικά ημισφαίρια διαχωρίζονται από τη διαμήκη σχισμή και συνδέονται με τους εγκεφαλικούς συνδέσμους με μεγαλύτερο από όλους το μεσολόβιοή τυλώδες σώμα. Τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς στην πλευρική επιφάνεια κάθε ημισφαιρίου είναι η κεντρική αύλακα και η πλάγια σχισμή που χωρίζουν κάθε ημισφαίριο σε τέσσερις λοβούς: το μετωπιαίο λοβό, το βρεγματικό λοβό, τον κροταφικό λοβό και τον ινιακό λοβό. Μεταξύ των μεγαλύτερων ελίκων είναι η προκεντρική έλικα, η μετακεντρική έλικα, και η άνω κροταφική έλικα, οι οποίες βρίσκονται στο μετωπιαίο, στο βρεγματικό και κροταφικό λοβό αντίστοιχα. Προσοχή, οι εγκεφαλικοί λοβοί δεν είναι λειτουργικές μονάδες αλλά νοητές δομές εγκεφαλικών κυττάρων.
  • Η κύρια λειτουργία των ινιακών λοβών είναι η ανάλυση των οπτικών πληροφοριών που καθοδηγούν τη συμπεριφορά μας.
  • Υπάρχουν δύο μεγάλες λειτουργικές περιοχές σε κάθε βρεγματικό λοβό: η μετακεντρική έλικα που αναλύει τις αισθήσεις που προέρχονται από το σώμα, π.χ., αφή, ενώ οι υπόλοιπες περιοχές του φλοιού στα πίσω τμήματα των βρεγματικών λοβών παίζουν ρόλο στην αντίληψη της θέσης τόσο των αντικειμένων όσο και του σώματος μας και στην κατεύθυνση της προσοχής μας.
  • Ο φλοιός κάθε κροταφικού λοβού έχει τρεις γενικές λειτουργικές περιοχές: την άνω κροταφική έλικα που εμπλέκεται στην ακοή και γλώσσα, την κάτω κροταφική έλικα που αναγνωρίζει τα σύνθετα οπτικά σχήματα· και το έσω τμήμα του κροταφικού λοβού που είναι σημαντικό για ορισμένες μορφές μνήμης.
  • Κάθε μετωπιαίος λοβός έχει δύο διακριτές λειτουργικές περιοχές: την προκεντρική έλικα με τον μετωπιαίο φλοιό υπεύθυνο για την κινητική λειτουργία, ενώ ο μετωπιαίος φλοιός που βρίσκεται μπροστά από τον κινητικό φλοιό εκτελεί σύνθετες γνωσιακές λειτουργίες, όπως το σχεδιασμό των διαδοχικών αποκρίσεων, την εκτίμηση των αποτελεσμάτων της συμπεριφοράς και τον υπολογισμό της σημασίας της συμπεριφοράς των άλλων.
  • Ο Νεοφλοιός έχει τις παρακάτω βασικές δομές: 1)τα πυραμιδοειδή κύτταρα που είναι μεγάλοι πολυπολικοί νευρώνες με το κυτταρικό σώμα σε σχήμα πυραμίδας με ένα μεγάλο δενδρίτη που καλείται κορυφαίος δενδρίτης ο οποίος εκτείνεται από την κορυφή της πυραμίδας κατ’ ευθείαν προς την επιφάνεια του φλοιού και έναν πολύ επιμήκη νευράξονα και τα αστεροειδή κύτταρα που είναι μικροί αστεροειδείς διάμεσοι νευρώνες, 2)οι έξι στιβάδες του νεοφλοιού διαφέρουν μεταξύ τους από πλευράς μεγέθους και πυκνότητας των κυτταρικών τους σωμάτων και της σχετικής αναλογίας των πυραμιδοειδών και αστεροειδών κυττάρων που περιέχουν, 3)πολλοί επιμήκεις νευράξονες και δενδρίτες διασχίζουν κάθετα το νεοφλοιό οργανώνοντάς τον σε στήλες όπου οι νευρώνες σε μια δεδομένη κάθετη στήλη του νεοφλοιού συγκροτούν συχνά ένα μίνι-κύκλωμα που εκτελεί μιαν ενιαία λειτουργία.
  • Ο ιππόκαμπος είναι μια σημαντική περιοχή του φλοιού που δεν είναι νεοφλοιός και έχει μόνο τρεις στιβάδες.Συμμετέχει στη μεταφορά των πληροφοριών από τη βραχυπρόθεσμη στη μακροπρόθεσμη μνήμη και τον χωρικο-ακουστικό προσανατολισμό.
  • Το μεταιχμιακό ή στεφανιαίο σύστημα είναι ένα κύκλωμα (παρά σύστημα) από δομές που βρίσκονται περίπου στο μέσον του εγκεφάλου καιεμπλέκεται στη ρύθμιση των συμπεριφορών που σχετίζονται με κίνητρα, η φυγή, η λήψη τροφής, η μάχη και η σεξουαλική συμπεριφορά. Άλλεςσημαντικές δομές του μεταιχμιακού συστήματος είναι η αμυγδαλή, η ψαλίδα, η έλικα του προσαγωγίου και το διάφραγμα.
  • Τα βασικά γάγγλια διαδραματίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην εκτέλεση των εκουσίων κινητικών απαντήσεων και κινήσεων.

1438281243_anatomiaEgkefalou.jpg aisuhseis.jpg
Τα αισθητικά ερεθίσματα λαμβάνονται μέσου των κεντρομόλων νεύρων και καταχωρούνται ως αισθήσεις. Τα κινητικά ερεθίσματα μεταβιβάζονται μέσου των φυγόκεντρων νεύρων στους μυς και τους αδένες. Τα κύρια αντανακλαστικά κέντρα είναι το Καρδιακό, το Αγγειοκινητικό και το Αναπνευστικό Κέντρο στον Προμήκη μυελό, τα οποία ρυθμίζουν την κυκλοφορία και την αναπνοή και έχουν σαν αποστολή τη διατήρηση του Αυτόματου Ελέγχου των δραστηριοτήτων του σώματος. Είδαμε, λοιπόν, ότι ο εγκέφαλος χωρίζεται σε Δεξί και Αριστερό Ημισφαίριο, που επικοινωνούν κυρίως μέσω του Μεσολόβιου σε σύνδυασμό με την Αμυγδαλή και τον Ιππόκαμπο. Τα δύο ημισφαίρια δεν έχουν συμμετρική λειτουργία και το καθένα διαθέτει νευρωνικά κέντρα για διαφορετικές δεξιότητες και αντιληπτικές ικανότητες. Το αριστερό ημισφαίριο ελέγχει τη δεξιά πλευρά του σώματος, ενώ το δεξί ημισφαίριο την αριστερή. Η Νευροφυσιολογία δέχεται αυτούς τους παρακάτω βασικούς διαχωρισμούς στη λειτουργία των ημισφαιρίων επισημαίνοντας ότι κάποιες δεξιότητες μπορεί να βρίσκονται παράλληλα και στα δύο ημισφαίρια:

  1. Το Aριστερό ημισφαίριο είναι το ομιλούν ημισφαίριο, το ημισφαίριο της λεκτικής ακριβολογίας, της λογικής. Είναι υπεύθυνο για τα “αρνητικά” συναισθήματα, την έκκριση των “κακών” ορμονών (κορτιζόλη, ντοπαμίνη, αυξημένη τεστοστερόνη), την αρνητική μας στάση, αλλά και για την ικανότητα ανάλυσης, κατηγοριοποίησης, γραμμικής συνέχειας (linearity), αλληλουχίας, επιμερισμού, τις ικανότητές μας για μαθηματικούς υπολογισμούς, τη χρήση των αριθμών. Σκέφτεται γραμμικά και μεθοδικά με τη γλώσσα. Είναι το ημισφαίριο της στατικότητας, της αδράνειας, των αναστολών, της εντροπίας, του φόβου, του πανικού, των κακών ονείρων, της αντίστασης στην αλλαγή, της αμφισβήτησης και γνωρίζει πως να ψεύδεται. Ασχολείται με το παρελθόν και το μέλλον. Αναλύει, οργανώνει, κατηγοριοποιεί και συσχετίζει τις πληροφορίες από το παρόν με πληροφορίες από το παρελθόν και προβάλλει όλες τις δυνατότητές μας προς το μέλλον. Συνδέει τον εσωτερικό μας κόσμο με τον εξωτερικό και μας δίνει την αίσθηση της ατομικότητας και της ιδιαιτερότητας. Έχει στενή σχέση με το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα.
  2. Το Δεξί ημισφαίριο είναι το κέντρο της διαίσθησης, το ημισφαίριο των θετικών συναισθημάτων, της δημιουργικότητας, του ρυθμού, της θετικής στάσης, της χωροχρονικής αντίληψης, του χρώματος και των εικόνων, της φαντασίας, της ενσυναίσθησης, της ολιστικής γνώσης, της συνείδησης, της αλλαγής, του χιούμορ, του γέλιου, του κεφιού, του οραματισμού, της εξέλιξης. Παράγει τις καλές ορμόνες σεροτονίνη, μελανοτονίνη και τις ενδορφίνες, αλλά δεν μιλάει, δεν ξέρει να ψεύδεται και πιστεύει τα πάντα χωρίς αμφισβήτηση. Σκέφτεται με εικόνες. Είναι το αιώνιο παιδί που αναζητά το παιχνίδι, την έκπληξη, την πρωτοτυπία, τη χαρά της ζωής. Μαθαίνει κιναισθητικά μέσα της κίνησης των μυών και αντιλαμβάνεται το παρόν. Έχει στενή σχέση με το Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα. Το δεξί ημισφαίριο χρειάζεται το αριστερό για να μπορέσει να εκφράσει λεκτικά όλες τις παραπάνω ικανότητές του και αυτό επιτυγχάνεται μέσω του μεσολόβιου με μια πυκνή δέσμη νευροαξόνων.
  3. Το Μεσολόβιο ή Τυλώδες Σώμα είναι η μεγαλύτερη δέσμη νευρικών ινών λευκής ουσίας που συνδέει τα δύο ημισφαίρια και το σημείο ανταλλαγής των πληροφοριών.
  4. Η Αμυγδαλή είναι μια ομάδα νευρώνων που θεωρείται μέρος του “πρωτόγονου” εγκεφάλου που καθορίζει τις ενστικτώδεις λειτουργίες. Παίζει πρωτεύοντα ρόλο στη μνήμη, στη λήψη αποφάσεων, στις συναισθηματικές αντιδράσεις, ειδικότερα στις αντιδράσεις φόβου, στα πρώιμα ερεθίσματα των αισθήσεων και την άμεση απάντηση σε αυτά τα ερεθίσματα.
  5. Ο Ιππόκαμπος έχει ένα συντονιστικό ρόλο ανάμεσα στις περιοχές που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα και βοηθά στο χωροτοπικό προσανατολισμό. Είναι μέρος του μεταιχμιακού συστήματος και υπεύθυνος για το σχηματισμό, την κωδικοποίηση και την ανάκτηση της μακροπρόθεσμης μνήμης.
cerebrum_animation.gif

Τεστ Αξιολόγησης του μαθήματος :
https://docs.google.com/forms/d/1PTTIZwlDGkeiSjCifKi4Hpt-wD6zjOqgyJUuPHCduZw/viewform

Εργασία μαθήματος:Διαλέξτε μία από τις παρακάτω εργασίες ως εργασία του μαθήματος Νευροφυσιολογία του Εγκεφάλου

Εργασία 1:
Δείτε τα παρακάτω βίντεο στο youtube από το συνέδριο Νευροφυσιολογίας
με εισηγητή τον κο Φουντουλάκη Κ/νο με θέμα “Η συσσκευή του ΝΟΥ” και τον τρόπο που η Μουσική γυμνάζει τον εγκέφαλο.
https://www.youtube.com/watch?v=UdCmqHwriFY

https://www.youtube.com/watch?v=R0JKCYZ8hng
Έπειτα, απαντήστε στην παρακάτω ερώτηση “Είμαστε ή γινόμαστε ο εγκέφαλός μας?” . Δικαιολογείστε την απάντησή σας με ένα κείμενο 200-300λέξεων ή με μία παρουσίαση 10-20 διαφάνειες εδώ.

Εργασία 2:Δείτε το σχετικό βίντεο στο youtube από την εκπομπή
“ΕΤΣΙ ΒΛΕΠΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ: Όταν ο εγκέφαλος επικοινωνεί με την ύλη (επεισόδιο 7)” :
(https://www.youtube.com/watch?v=AxAzSa92Z_I).
‘Επειτα, αναπτύξτε σε ένα κείμενο με 5-10 ερευνητικές ερωτήσεις σε ένα τομέα της Νευροφυσιολογίας του Εγκεφάλου
που θα θέλατε να ασχοληθείτε αφού προβείτε πρώτα σε βιβλιογραφική ανασκόπηση των πηγών. Έπειτα, ανεβάστε την εργασία σας στον παρόν ιστότοπο στην ομάδα των projects όπου έχετε δηλώσει συμμετοχή ή στην η-τάξη και στην ομάδα όπου ανήκετε ή εδώ.

Καλώς ήρθατε στο Εισαγωγικό μάθημα Νευροφυσιολογία του Εγκεφάλου!

mkalfaki Jul 31, 2015

Εδώ μπορείτε να καταθέτετε τις απόψεις σας, τις ερωτήσεις σας και τα σχόλιά σας για το μάθημα

Νευροφυσιολογία της Κίνησης και της Κινητικής Μάθησης

Αλήθεια έχετε ποτέ σκεφτεί με ποιο τρόπο γίνεται η παραγωγή του λόγου? Με ποιο τρόπο μαθαίνουμε ποδήλατο? Με ποιο τρόπο μπορούμε να κάνουμε ποδήλατο μετά από πολλά χρόνια παντελούς έλλειψης εξάσκησης? Όλες οι απαντήσεις βρίσκονται στον απίθανο τρόπο λειτουργίας του κινητικού μας συστήματος!!! Η Νευροφυσιολογία της Κίνησης, της Κινητικής Εκτέλεσης και της Κινητικής Μάθησης προσπαθεί να προσεγγίσει τα παραπάνω ερωτήματα και να δώσει τις κατάλληλες απαντήσεις.

CEC-kinesiology-300x293.jpgKinesiology1.jpg

Με το μάθημα της Νευροφυσιολογίας της Κίνησης, θα κατανοήσετε τον τρόπο που το Κινητικό Σύστημα καθορίζει και οργανώνει την εκτέλεση των κινήσεων με τα τρία επί μέρους συστήματά του: το Πυραμιδικό, το Εξωπυραμιδικό και το Παρεγκεφαλιδικό. Θα ανακαλύψετε με ποιο τρόπο οργανώνεται και δίνεται η απάντηση από το Κινητικό Σύστημα όταν μια πληροφορία φτάσει μέσω των αισθητικών οδών στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.
Αν η απάντηση είναι κινητική, θα διερευνήσουμε πως αποφασίζεται το είδος της απάντησης και τον τρόπο με τον οποίο εκτελείται (πυραμιδικό-εκούσια κίνηση). Επίσης, θα διερευνήσουμε το μηχανισμό του Κινητικού Συστήματος στο οποίο αποθηκεύεται η μνήμη των αυτοματικών ή αυτοματοποιημένων κινήσεων ώστε η συμμετοχή τους να μην απαιτεί την συνεχή συμμετοχή του Πυραμιδικού (ακούσια κίνηση) και να επιτευχθεί η μάθηση.

Η θεματική αυτή ενότητα θα αναφερθεί στη Λειτουργική Ανατομική, το Μυοσκελετικό ΣύστημαΕμβιομηχανική και Βιοφυσική, την Νευροανατομία του ΚΝΣ και του Εγκεφάλου, τη Νευροφυσιολογία της Κίνησης, της Κινητικής Μάθησης και γενικά της Κινητικής Συμπεριφοράς. Επιμέρους, θα περιλαβάνονται στοιχεία Κινησιολογίας , Κινησιοθεραπείας και Παθολογίας Νευρικών στοιχείων και η επίπτωσή τους στην Κίνηση και τον Κινητικό Έλεγχο, καθώς και άλλες Διαταραχές του Κινητικού Συστήματος, πχ. πάρκινσονμεγαλοακρία, κτλ.

Neuroscience-01-goog.jpg

Η δημιουργία της Κίνησης σαν απάντηση σε ένα ερέθισμα

Το ταξίδι της δημιουργίας της κίνησης ξεκινά με ένα φυσικό ερέθισμα, το οποίο όταν εμφανίζεται, πυροδοτεί ένα κύμα που μεταδίδει αυτό το ερέθισμα σαν πληροφορία η οποία φτάνει μέσω των αισθητικών οδώνκαι της αντιληπτικής διαδικασίας στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, ακολουθεί η αποκωδικοποίηση και η επεξεργασία της και οργανώνεται η απάντηση που χρειάζεται ανάλογα με το αρχικό ερέθισμα. Αν η απάντηση αυτή είναι κινητική, τότε ενεργοποιείται η περιοχή του εγκεφάλου που θα αποφασίζει το είδος της απάντησης και τον τρόπο με τον οποίο θα εκτελεστεί η απάντηση. Στην περιοχή αυτή του εγκεφάλου, που ονομάζεται Κινητικός φλοιός, εδρεύει το Πυραμιδικό σύστημα το οποίο θεωρείται υπεύθυνο για την εκούσια κίνηση. Όμως, δεν οργανώνονται όλες οι κινητικές απαντήσεις μόνο από το εκούσιο κινητικό σύστημα. Αν αυτό γινόταν κάθε φορά, τότε η εκτέλεσή τους θα ήταν πολύ χρονοβόρα. Φανταστείτε ότι για να βαδίσουμε, θα έπρεπε να σκεφτόμαστε το κάθε βήμα μας, την τοποθέτηση των ποδιών μας, την απόσταση μεταξύ των ποδιών, ή για να ανγνωρίσουμε ένα αντικείμενο θα έπρεπε να ελέγχουμε τις κινήσεις του οφθαλμού για να μπορούμε να κινούμαστε στο χώρο ή να αντιλαμαβανόμαστε τι συμβαίνει γύρω μας, κτλ. Και εδώ αναλαμβάνει ρόλο ένα άλλο κινητικό σύστημα, το Εξωπυραμιδικό Σύστημα, στο οποίο αποθηκεύεται η μνήμη των αυτοματικών ή αυτοματοποιημένων κινήσεων και έτσι η συμμετοχή τους δεν απαιτεί τη συνεχή συμμετοχή του πυραμιδικού συστήματος. Με αυτό τον τρόπο, στην βάδιση, οι κινήσεις των ποδιών γίνονται αυτόματα και η βούληση επεμβαίνει μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν π.χ. εμφανιστεί ένα εμπόδιο, αποφασίσουμε να αλλάξουμε κατεύθυνση, η κλίση του εδάφους αλλάζει, κτλ..

Το εξωπυραμιδικό, που εδρεύει στα βασικά γάγγλια (αλλά και με τη συμμετοχή της παρεγκεφαλίδας), επεμβαίνει σε όλες τις αυτόματες ή αυτοματοποιημένες κινήσεις, αλλά και στις εκούσιες κινήσεις που περιέχουν αυτοματισμό. Όταν, λοιπόν, μαθαίνουμε να κάνουμε ποδήλατο ή να οδηγούμε, τότε αρχικά οι περισσότερες κινήσεις οργανώνονται από το πυραμιδικό σύστημα και γι’ αυτό απαιτείται η συνεχής συγκέντρωση της προσοχής μας. Αργότερα όμως, οι κινήσεις της οδήγησης αποθηκεύονται στα βασικά γάγγλια και εκτελούνται αυτόματα χωρίς ιδιαίτερη συμμετοχή της συνείδησης. Αυτο γίνεται κατανοητό σε περιπτώσεις βλάβης του εξωπυραμιδικού συστήματος, όπου οι ασθενείς παρουσιάζουν επιβράδυνση στην έναρξη των εκουσίων κινήσεων το οποίο εξηγείται πιθανόν για το λόγο ότι η κινητική μνήμη που εδρεύει στο εξωπυραμιδικό σύστημα δεν δίνει άμεσα και σωστά τις πληροφορίες που χρειάζεται το πυραμιδικό σύστημα. Έτσι, το πυραμιδικό σύστημα αναγκάζεται να οργανώνει από μόνο του την επιθυμητή κίνηση με συνέπεια την επιβράδυνση της ταχύτητας έναρξης και εκτέλεσης των κινήσεων πχ. κατά την εμφάνιση της βραδυκινησίας στην ασθένεια του Πάρκινσον.Όμως, δεν αρκεί η παραπάνω παρατήρηση για να εξηγηθεί με ακρίβεια ο τρόπος παραγωγής των αυτόματων κινήσεων. Χρειάζονται η συμμετοχή και άλλων συστήματων και ενεργειών, όσο από την περιφέρεια όσο και από τον εγκέφαλο για να γίνει σωστά μια κίνηση. Κατά τη διάρκεια του τρεξίματος, ο ανθρώπινος εγκέφαλος λαμβάνει πολλές και διαφορετικές πληροφορίες από διαφορετικά εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά και εσωτερικά ερεθίσματα, όπου καταφέρνει να τα συντονίσει για να είναι όσο γίνεται αποτελεσματικός, πχ. οι αθλητές δρόμου ταχύτητας,αλλά και οι αθλητές αντοχής χρησιμοποιούν τις συνηθέστερες μορφές της ενέργειας, τη δυναμική και την κινητική, με διαφορετικό τρόπο ώστε να επέλθουν οι κατάλληλες φυσιολογικές προσαρμογές στο σώμα τους για να έχουν καλύτερη απόδοση.

Ο λεπτομερής συντονισμός όλων των μυών οι οποίοι συνεργάζονται για την εκτέλεσή της είναι ένας απαραίτητος μηχανισμός που γίνεται από το παρεγκεφαλιδικό σύστημα που εδρεύει στην παρεγκεφαλίδα και τις συνδεσεις του που είναι απαραίτητο για την συνεργική ή συνεργητική κινητικότητα.Έτσι, στην βάδιση θα πρέπει να συντονιστούν λεπτομερώς οι μυς των κάτω άκρων, αλλά και οι μυς των άνω άκρων και του υπόλοιπου σώματος, ώστε να κρατηθεί η σωστή στάση και ισορροπία κατά τη διάρκεια της βάδισης. Επιπλέον, το παρεγκεφαλιδικό σύστημα παίζει σημαντικό ρόλο στην εκτέλεση πολύπλοκων αυτοματικών κινήσεων, πχ. στην εκμάθηση της οδήγησης ενός ποδηλάτου/αυτοκίνητου, στην απόκτηση των εκπληκτικών ικανοτήτων των ζογκλέρ και των ταχυδακτυλουργών, αλλά και στις απλές κινήσεις όπως η βάδιση. Επίσης, φαίνεται ότι, εκτός από τα βασικά γάγγλια, πριν αποθηκευτούν και στην παρεγκεφαλίδα, περνούν από διάφορα στάδια κινητικής μάθησης. Υπάρχει βέβαια και η θεωρία που υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει απόλυτη διαφοροποίηση του πυραμιδικού με το εξωπυραμιδικό σύστημα, αφού δεν είναι σαφής ο διαχωρισμός τους και δεν είναι ανεξάρτητα, αλλά αντίθετα στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους στην οργάνωση και την εκτέλεση μιας κίνησης.

animation-skeleton.gifil_stability.inset_lg.jpg

Το ερώτημα: Εν αρχήν ην ο λόγος ή η κίνηση?

Υπάρχουν πολλές Θεωρίες Κινητικής Μάθησης και Ελέγχου. Η κινητική οδός διατρέχει όλο τον άξονα του ανθρώπινου οργανισμού και μαζί με την αισθητική οδό αποτελούν τους “μακρούς” οδούς του Νευρικού συστήματος που συνδέονται με πολλές άλλες δομές. Η οργάνωση των συστημάτων θεωρείται ότι συμβαίνει σε τρία επίπεδα:

  1. φλοιώδες, όπου γίνεται ο σχεδιασμός της κίνησης, η οργάνωση των κινήσεων, δηλαδή ο κινητικός προγραμματισμός,
  2. εκτελεστικό, που εξυπηρετείται από το πυραμιδικο-εξωπυραμιδικό σύστημα, το περιφερικό νευρικό σύστημα, τους μυς, το νωτιαίο μυελό και συνεργάζεται με το φλοιώδες μέσω της παρεγκεφαλίδας, η οποία ουσιαστικά φαίνεται να παίζει το ρόλο του ρυθμιστή των ερεθισμάτων ώστε να ομαλοποείται η κίνηση,
  3. ρυθμιστικό, που συντονίζει όλα τα επίπεδα με τη συνδρομή από την παρεγκεφαλίδα, το κεντρικό και περιφερικό νερυικό συστημα, το πυραμιδικό και εξωπυραμιδικό σύστημα, τα ανατανακλαστικά τόξα. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες κινητικού ελέγχου και ρύθμισης όλων των παραπάνω συστημάτων.

Το Πυραμιδικό Σύστημα

Είναι ανεπτυγμένο στα ανώτερα έμβια όντα. Ξεκινά από νευρώνες που βρίσκονται στον κινητικό φλοιό του μετωπιαίου λοβού (στην περιοχή 4). Οι νευράξονες των πυραμιδικών νευρώνων αφού πρώτα διαπεράσουν την μέση γραμμή στο τέλος του προμήκους μυελού (χιασμός των πυραμίδων), κατέρχονται στον νωτιαίο μυελό μέσω του πλαγίου φλοιο-νωτιαίου δεματίου και εκεί συνάπτονται με τους νευρώνες των προσθίων κεράτων. Το πυραμιδικό σύστημα δρα κυρίως στους μυς που ακολουθούν τους κανόνες της βαρύτητας, δηλαδή στους εκτείνοντες του άνω άκρου και στους καμπτήρες του κάτω άκρου. Γι’ αυτό το λόγο, οι ασθενείς με πυραμιδική βλάβη, δεν χάνουν εύκολα την ικανότητά τους να σηκωνονται και να στέκονται όρθιοι, εφ’ όσον σε αυτούς υπερισχύουν οι μυς που δρουν ενάντια στην βαρύτητα. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι στο σύνδρομο του μετωπιαίου λοβούπαρατηρείται ένας πολυμορφισμός συμπτωμάτων (διαταραχές του μυϊκού τόνου, οπτικοκινητικές διαταραχές και διαταραχές ισορροπίας, διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συστήματος, διαταραχές του λόγου και απραξίες, ψυχικές διαταραχές) λόγω του σημαντικού ρόλου του μετωπιαίου λοβού στονψυχισμό και την συμπεριφορά του ανθρώπου ανάλογα με το είδος, τον εντοπισμό της βλάβης και την αιτιολογία της. Οι κύριες εκδηλώσεις της πυραμιδικής βλάβης είναι η απώλεια κινητικότητας, η κινητική αδυναμία, η εκλεκτική αύξηση του μυικού τόνου, η αύξηση των τενόντιων ή εν τω βάθει αντανακλαστικών, η κατάργηση της επιπολής ή δερματικών αντανακλαστικών, η ανάδυση παθολογικών αντανακλαστικών.

Work-Life-Balance.jpg

Το Εξωπυραμιδικό Σύστημα

Είναι το αρχέγονο σύστημα ανεπτυγμένο και στα κατώτερα έμβια όντα. Αποτελείται από τα βασικά γάγλια στο βάθος των ημισφαιρίων. Εδρεύει, δηλαδή, στους εν τω βάθει πυρήνες του εγκεφάλου, όπως είναι τα βασικά γάγγλια (κερκοφόρος, φακοειδής, κέλυφος, ωχρά σφαίρα) και η μέλαινα ουσία, το σωμάτιο του Luys, ο ερυθρός πυρήνας, ο δικτυωτός σχηματισμός, η ελαία του προμήκους, ο εξωπυραμιδικός φλοιός. Το εξωπυραμιδικό σύστημα με διάφορες συνδέσειςσχηματίζει ποικίλα νευρωνικά κυκλώματα που ενέχουν διαφορετικό ρόλο στην κινητικότητα. Συνδέονται με τον κινητικό φλοιό, την παρεγκεφαλίδα, τον δικτυωτό σχηματισμό και τον νωτιαίο μυελό. Δρα ευωδοτικά ή ανασταλτικά στην ακούσια κίνηση και στην τελειοποίηση της εκούσιας κίνησης. Οι σημαντικότερες κλινικές εκδηλώσεις σε βλάβες τους εξωπυραμιδικού είναι οι διάφορες κινητικές διαταραχές όπως η ομότιμη και όχι εκλεκτική υπερτονία, η υποκινησία, η δυστονία, η βραδυκινησία, οι υπερκινησίες, οι άστοχες ακούσιες κινησεις, ο τρόμος, η αθέτωση, η χορεία, η δυσαρθρία, ο ημιβαλλισμός.

Το παρακάτω μοντέλο δέχεται δύο βασικά κλειστά κυκλώματα που συνδέουν μεταξύ τους τα βασικά γάγγλια του εξωπυραμιδικού όπου τα βασικά γάγγλια δέχονται συνάψεις από τον πυραμιδικό φλοιό και οι πληροφορίες από αυτά επιστρέφουν στον φλοιό μέσω του θαλάμου:

  1. άμεση οδός: μέλαινα ουσία (ντοπαμίνη) – οπίσθιο τμήμα του κελύφους (GABA, ουσία Ρ) – έσω τμήμα της ωχράς
  2. έμμεση οδός: μέλαινα ουσία (ντοπαμίνη) – οπίσθιο τμήμα του κελύφους (GABA, εγκεφαλίνη) – έξω τμήμα της ωχράς (GABA) – σ. Luys (γλουταμινικό) – έσω τμήμα της ωχράς

Tο αποτέλεσμα είναι το έσω τμήμα της ωχράς να αναστέλλεται από την άμεση οδό και να διεγείρεται από την έμμεση οδό. Όταν διαταράσσεται η ισορροπία μεταξύ των δύο οδών έχουμε σαν αποτέλεσμα διάφορες υποκινησίες ή υπερκινησίες. Οι υποκινησίες εκδηλώνονται όταν υπερισχύει το διεγερτικό αποτέλεσμα πάνω στο έσω τμήμα της ωχράς (έχουμε δηλαδή βλάβες της άμεσης οδού) και εφ΄ όσον το τμήμα αυτό ασκεί ανασταλτικό αποτέλεσμα σε συγκεκριμένους θαλαμικούς πυρήνες. Αντίθετα, όταν υπερισχύει το ανασταλτικό αποτέλεσμα πάνω στο έσω τμήματος της ωχράς (τοτε έχουμε βλάβες της έμμεσης οδού), τότε μειώνεται η αναστολή που ασκεί πάνω στους θαλαμικούς πυρήνες με επακόλουθο υπερκινησίες. Το παραπάνω μοντέλο φαίνεται να ισχύει σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά δεν εξηγεί επαρκώς τους μηχανισμούς του εξωπυραμιδικού συστήματος οι οποίοι εμφανίζονται να είναι αρκετά πιο πολύπλοκοι. πχ. στο Alzheimer, στο σύνδρομο του “παγωμένου ώμου”.

labball_e0.gif Marchpic2_001.jpg

Το Παρεγκεφαλιδικό Σύστημα

Η Παρεγκεφαλίδα είναι το σημαντικότερο όργανο για τη συνεργητική ή συνεργή κινητικότητα. Είναι υπέυθυνη για την αρμονία της κίνησης και της ισορροπίας, που επιτυγχάνεται μέσα από των συνδέσεών της με τις διάφορες δομές που είναι υπεύθυνες για τη ρύθμιση του μυικού τόνου. Η βλάβη της έχει σαν συνέπεια την έλλειψη συντονισμού, την κινητική ασυνέργεια, τον νυσταγμό, τις διαταραχες στάσης και βάδισης, τη δυσμετρία, τον τρόμο τελικού στόχου και συνδέεται με δυσκολίες στο λόγο και μαθησιακές δυσκολίες. Το σύστημα αυτό αποτελείται από δύο ημισφαίρια μεταξύ των οποίων παρεμβάλλεται ένας σκωληκοειδής ανατομικός σχηματισμός (στη μέση γραμμή της παρεγκεφαλίδας). Το κάθε ημισφαίριο διαιρείται σε τρεις λοβούς:

  • Ο πρόσθιος λοβός ονομάζεται παλαιο – παρεγκεφαλίδα και συμπεριλαμβάνει τις αμυγδαλές και μέρος του σκώληκα,
  • Ο μέσος νεο – παρεγκεφαλίδα με τα ημισφαίρια και
  • Ο οπίσθιος αρχαιο – παρεγκεφαλίδα που περιλαμβάνει το οζίδιο και την κροκίδα.

Το παρεγκεφαλιδικό σύστημα έχει αναλάβει τη συνεργική κινητικότητα και λαμβάνει πληροφορίες από διάφορα κινητικά και αισθητικά συστήματα του κεντρικού νευρικού συστήματος. Έτσι, για να συντονιστεί σωστά το σχήμα και η εικόνα του σώματος, η στάση και η ισορροπία του σώματος είναι απαραίτητες να του δοθούν οι κάτωθι πληροφορίες:

  • η σχέση του σώματος με το επίπεδο στο χώρο: πληροφορία που δίδεται από το αιθουσαίο σύστημα. Βλάβη στο αιθουσαίο σύστημαμεταβάλει τη σωστή αντίληψη του επιπέδου με αποτέλεσμα, στην όρθια στάση, να παρατηρείται τάση για πτώση προς την πλευρά της βλάβης. Οι κεντρομόλες ίνες προέρχονται από το εσωτερικό ους και τους αιθουσαίους πυρήνες για να καταλήξουν στην αρχαιο-παρεγκεφαλίδα. Οι φυγόκεντρες ίνες από την αρχαιο-παρεγκεφαλίδα καταλήγουν σε πυρήνες του στελέχους, αλλά και του νωτιαίου μυελού.
  • ο μυϊκός τόνος και η κίνηση και η θέση των μελών στο χώρο: πληροφορία που δίδεται από την εν τω βάθει αισθητικότητα μέσω των νωτιοπαρεγκεφαλιδικών δεματίων. Στον νωτιαίο μυελό και από το Α3 έως το Ο3 βρίσκεται ο πυρήνας του Clark, ο οποίος δέχεται συνάψεις από τις ομόπλευρες 1α, 1β και ΙΙ αισθητικές ίνες και αυτοί οι νευράξονες των νευρώνων του πυρήνα του Clark ανέρχονται έως το ομόπλευρο παλαιο-παρεγκεφαλιδικό ημισφαίριο. Οι ίνες που εισέρχονται σε επίπεδο ανώτερο του Α8, ανέρχονται ομόπλευρα έως τον συμπληρωματικό πυρήνα του Goll. Από εκεί καταλήγουν στο ομόπλευρο παλαιο-παρεγκεφαλιδικό ημισφαίριο. Οι ίδιες πληροφορίες μπορούν να καταλήξουν και στο αντίπλευρο παρεγκεφαλιδικό ημισφαίριο μέσω του χιασμένου νωτιο-παρεγκεφαλιδικού δεματίου. Ακόμη η παλαιο-παρεγκεφαλίδα δέχεται πληροφορίες μέσω συνάψεων με την κάτω ελαία, με τον πυρήνα του τριδύμου, με τον δικτυωτό σχηματισμό. Οι φυγόκεντρες ίνες καταλήγουν στον αντίπλευρο ερυθρό πυρήνα. Βλάβη της εν τω βάθει αισθητικότητας έχει σαν αποτέλεσμα την αισθητική αταξία, η οποία βελτιώνεται με ανοιχτούς τους οφθαλμούς γιατί η όραση αναπληρώνει μερικώς την λειτουργία της εν τω βάθει αισθητικότητας.

Γενικά, μια ενδεχόμενη βλάβη ενός παρεγκεφαλιδικού ημισφαιρίου θα δώσει συμπτωματολογία από τα ομόπλευρα άκρα αν οι πυραμιδικές ίνες του αντίπλευρου φλοιού χιάζονται στο ύψος του προμήκους. Οι κλινικές αναφορές των προκύπτοντων διαταραχών ποικίλουν ανάλογα με το βαθμό της βλάβης ή ατροφίας, τα εμπλεκόμενα συστήματα, αλλά και παράγοντες, όπως έλλειψη ενζύμων, κτλ.

sway-back-a.jpg goodposture.jpg

Ρύθμιση και Συντονισμός της λειτουργίας των Nωτιαίων Kινητικών ευρώνων

Τα τρία παραπάνω κινητικά συστήματα επιδρούν στους νωτιαίους κινητικούς νευρώνες α και γ μετασχηματίζοντας το μονοσυναπτικό αντανακλαστικόκαι επομένως τον μυϊκό τόνο, την μυϊκή σύσπαση και διάταση. Με αυτό τον τρόπο καθίσταται δυνατή η κίνηση μέσω της συστολής(σύσπασης) των αγωνιστών μυών και της χάλασης (διάτασης) των ανταγωνιστών μυών. Επιπλέον, είναι ακόμα σημαντική η επίδραση του αιθουσαίου συστήματος το οποίο διεγείρει, κυρίως, τους κινητικούς νευρώνες των εκτεινόντων μυών. Βλάβες του πυραμιδικού έχουν σαν αποτέλεσμα την απελευθέρωση του μονοσυναπτικού αντανακλαστικού, δηλαδή υπερτονία, ενώ δεν είναι δυνατή η εκτέλεση των εκουσίων κινήσεων, έχουμε δηλαδή πάρεση ή παράλυση.

biceps-triceps.jpg

Για να εξηγηθεί η πυραμιδική υπερτονία έχει προταθεί ο παρακάτω μηχανισμός:

  • Το αποτέλεσμα του πυραμιδικού είναι διεγερτικό στους α-κινητικούς νευρώνες και ανασταλτικό στους γ-κινητικούς νευρώνες
  • Όταν υπάρχει βλάβη του πυραμιδικού, τότε μειώνεται η αναστολή στους γ-κινητικούς νευρώνες οι οποίοι διεγείροντας την νευρομυϊκή άτρακτο προκαλούν συστολή του μυός και ρύθμιση του μήκους του σε μικρότερες τιμές.
  • Για να διατηρηθεί ο μυς σε μικρότερο μήκος θα πρέπει να αυξήσει τον μυϊκό τόνο.
  • Τότε προκύπτει υπερτονία η οποία υπερισχύει στους καμπτήρες των άνω άκρων και στους εκτείνοντες των κάτω άκρων.
  • Βλάβες της άμεσης εξωπυραμιδικής οδού προκαλούν υπερτονία, δυσκαμψία και δυσχέρεια στην εκτέλεση των κινήσεων, ενώ, βλάβες της έμμεσης υποτονία και άσκοπη κινητικότητα, χορεία, αθέτωση, ημιβαλλισμός.
  • Βλάβες της παρεγκεφαλίδας προκαλούν υποτονία, στατική αταξία, ασυνέργεια, αδιαδοχοκινησία, δυσμετρία, κολώδη ομιλία, νυσταγμό κτλ.
  • Βλάβες του εξωπυραμιδικού και της παρεγκεφαλίδας προκαλούν τρόμο οφειλόμενος στην διαταραχή της ρύθμισης του μυϊκού τόνου. Ο εξωπυραμιδικός τρόμος παρατηρείται κατά την ηρεμία (τρόμος ηρεμίας), ενώ, ο παρεγκεφαλιδικός κατά την κίνηση (τρόμος ενεργείας).
thsplash_e0.gif

Το Αντανακλαστικό Τόξο

Aντανακλαστικό Tόξο ονομάζεται η απλούστερη διαδρομή που ακολουθεί η νευρική ώση μέσα στο νευρικό μας σύστημα. Είναι η αυτόματη ακούσια απάντηση σε ένα ερέθισμα που τροποποιείται σε παθολογικές καταστάσεις. Διακρίνονται σε επίκτητα, αναπτυξιακά, ενδογενή, σωματικά, σπλαχνικά, βλενογόνεια, οστεοπεριόστια, τενόντια, δερματικά, νωτιαία, κρανιακά, μονοσυναπτικά και πολυσυναπτικά. Στα εν τω βάθει αντανακλαστικά αναγνωρίζουμε το μασητήριο, το ρινοβλεφαρικό, του δικεφάλου, του τρικεφάλου, του βραχιονοκερκιδικού, το παλαμιαίο, το επιγονάτειο και το αχίλλειο. Στα επιπολής, αναγνωρίζουμε του κερατοειδούς, το φαρρυγγικό, τα κοιλιακά, το πελαμτιαίο. Κάθε αντανακλαστικό τόξο αποτελείται από την αισθητική οδό (που περιλαμβάνει τους αισθητικούς νευρώνες) την κινητική οδό (που περιλαμβάνει τους κινητικούς νευρώνες) καθώς και (σε μερικά αντανακλαστικά) ενδιάμεσους νευρώνες. Το μυοτατικό αντανακλαστικό αναφέρεται στο αντανακλαστικό που παράγεται σαν αποτέλεσμα της διάτασης και της σύσπασης του μυός μετά από επιμήκυνση για την αύξηση του μυϊκού τόνου. Είναι μονοσυναπτικό και ο μηχανισμός λειτουργίας του έχει σαν στόχο την προστασία στην αιφνίδια διάταση του μυός. Όταν διαταθεί ένας μυς αιφνίδια δημιουργείται το μυοτατικό αντανακλαστικό και ταυτόχρονα το αντανακλαστικό της αυτογενούς αναστολής που προστατεύει τους ανταγωνιστές μυς από την υπερβολική διάταση των αγωνιστών μυών. Το απλούστερο αντανακλαστικό τόξο είναι το αντανακλαστικό του γόνατου.

animated-gifs-sports-athletics-219.gif

Επιλέξτε μία από τις παρακάτω εργασίες:Εργασία 1:
Αφού συμβουλευτείτε το βιβλίο για την “Κινητική Μάθηση και Ανάπτυξη” (Τζέτζης Γ. & ΛόλαΑ), απαντήστε στο παρακάτω τεστ αξιολόγησης και εμπέδωσης:1.offline:
https://docs.google.com/document/d/1RGzx8BMkQFElJUc6WFKd7EP1EJ9isUFx0uRLHX91z1g/edit?usp=sharing

2.online : https://survey.zohopublic.com/zs/0HyIqu

Εργασία 2:
Απαντήστε στο ερώτημα: “Εν αρχήν ην ο λόγος ή η κίνηση?” εδώ.
Δικαιολογήστε την απάντησή σας χρησιμοποιώντας αξιόπιστες πηγές (Σύνολο: 500-600 λέξεις).

somersaults_e0.gif

Νευροβιολογία και Νευροφυσιολογία της Μάθησης

Η Nευροβιολογία είναι μια πολυδιάστατη επιστήμη που ασχολείται με τις βασικές αρχές Nευροανατομίας, τα είδη νευρώνων, τις φυσιολογικές ιδιότητες των νευρώνων, το δυναμικό ενεργείας, τη μετάδοση του δυναμικού ενεργείας, τους νευροδιαβιβαστές, τους μηχανισμούς έκλυσης των νευροδιαβιβαστών, τους υποδοχείς νευροδιαβιβαστών, τα συναπτικά δυναμικά, την ολοκλήρωση συναπτικών δυναμικών, τη μετάδοση και την επεξεργασία σωματοαισθητικών ερεθισμάτων, την αντίληψη οπτικών ερεθισμάτων, τη μετάδοση και επεξεργασία οπτικών ερεθισμάτων, τη δημιουργία κινητικών προγραμμάτων, το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου με επίκεντρο τις δράσεις του νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη, τους κυτταρικούς και συναπτικούς μηχανισμούς μνήμης και μάθησης, τη νευροβιολογική βάση των εθισμών, του πόνου και του άγχους.
Το μεταιχμιακό ή στεφανιαίο σύστημα του εγκεφάλου εμπλέκεται στη κωδικοποίηση και τη ρύθμιση των συναισθηματικών λειτουργιών του οργανισμού (συναισθηματική νοημοσύνη), όπως ο φόβος (και το φοβικό άγχος), η ευχαρίστηση, η κινητοποίηση/παρακίνηση, αλλά και το άγχος. Το μεταιχμιακό σύστημα, αποτελείται από την αμυγδαλή, τον ιππόκαμπος, τον υποθάλαμος, τους διάφορους πυρήνες του μεσεγκεφάλου, τον κερκοφόρο πυρήνα, τον στεφανιαίο και προμετωπιαίο φλοιό που παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση των συναισθημάτων, τις επιδράσεις από τη δράση της ντοπαμίνης, της νορεπινεφρίνης και της σεροτονίνης. Τα συναισθήματα αναπαριστούν πολύπλοκες ψυχολογικές και φυσιολογικές καταστάσεις οι οποίες δημιουργούνται ως απόκριση του οργανισμού στα ερεθίσματα του περιβάλλοντός του (βλ. την παρουσίαση με τις αναπαραστάσεις των ατόμων με αναπηρία). Το φάσμα των ερεθισμάτων στα οποία ένας οργανισμός είναι ευπαθής αντανακλούν σε ένα βαθμό την πολυπλοκότητα της προσαρμογής του, αλλά και την γνωστική του αντίληψη για αυτές τις φυσιολογικές αποκρίσεις του οργανισμού. Ένα οποιοδήποτε ερέθισμα ενεργοποιεί τα συγκεκριμένα νευρωνικά κυκλώματα τα οπία με τη σεριά τους προκαλούν τις φυσιολογικές αποκρίσεις και προκαλούν το συναίσθημα στον οργανισμό. Σε περιπτώσεις έλλειψης συναισθηματικής ισορροπίας προκαλείται διαταραχή στη λειτουργία του εγκεφάλου, της συμπεριφοράς, της μάθησης και της ποιότητας ζωής του οργανισμού. Ένα εξειδικευμένο μέρος του μεταιχμιακού συστήματος αποτελεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου το οποίο κωδικοποιεί και υποστηρίζει διεργασίες που αφορούν τα κίνητρα ή παρακίνηση που εμφανίζει κάθε οργανισμός. Το κίνητρο αναφέρεται στη θέληση ενός οργανισμού να εκτελέσει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και σχετίζεται άμεσα με την ανταμοιβή που λαμβάνει από αυτή τη συμπεριφορά. Ανταμοιβή ονομάζεται η ευχαρίστηση που αντλείται από ένα αντικείμενο όπως π.χ. η τροφή, το ποτό, η σοκολάτα, μια βόλτα ή από μια συμπεριφορά όπως για παράδειγμα μια αλτρουιστική πράξη, ο εθελοντισμός. Η ανταμοιβή αναλύεται σε τρεις ψυχολογικές συνιστώσες: τη μάθηση, το συναίσθημα και το κίνητρο. Οι εξαρτήσεις (αλκοόλ, ναρκωτικές οσίες, τζόγος, τυχερά παιχνίδια, κάπνισμα, φαγητό, γλυκά, θυματοποίηση, τρομακτικές ταινίες, έντονη σωματική άσκηση, εθισμός στο διαδίκτυο, εθισμός σε παιχνίδια στο διαδίκτυο, κτλ.) ακολουθούν το σύστημα ανταμοιβής σαν μια μαθημένη εξαρτώμενη συμπεριφορά με αμοιβή η οποία αυτοματοποιείται και έτσι δημιουργείται ο εθισμός. Επίσης, ο φόβος και το άγχος έχουν τον ίδιο μηχανισμό πρόκλησης και φυσιολογικής ανταπόκρισης. Ειδικότερα, ο φόβος είναι μια προσαρμοστική ψυχολογική, φυσιολογική και συμπεριφορική απόκριση σε ένα σαφή, άμεσο και υπαρκτό κίνδυνο, ενώ το άγχος, ως μια προσαρμοστική απόκριση σε μια απειλή, που προετοιμάζει έτον οργανισμό να αντιμετωπίσει ένα πιθανό επικείμενο κίνδυνο που πολλές φορές όμως τον αντιλαμβάνεται και σαν πραγματικό κίνδυνο οπότε το άγχος μπορεί να αποτελέσει και ένα μηχανισμό εγρήγορσης αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε στρατηγικές επιβίωσης και στην αντίδραση “μάχης ή φυγής” του μηχανισμού του φόβου.
adr_cartoon2.gif adr_cartoon4.gifadr_cartoon3.gif
Αισθητικά συστήματα
Τα παρακάτω 5 αισθητικά συστήματα περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική είσοδο της πληροφορίας στο κεντρικό νευρικό σύστημα :

  1. σωματοαισθητικό σύστημα
  2. οπτικό σύστημα
  3. ακουστικό σύστημα
  4. γευστικό σύστημα
  5. οσφρητικό σύστημα

Η δομή των αισθητικών συστημάτων περιλαμβάνει τον αισθητικό υποδοχέα, τον πρωτοταγή αισθητικό νευρώνα, την εξειδικευμένη αισθητική περιοχή του θαλάμου και τον πρωτοταγή εγκεφαλικό φλοιό για κάθε αίσθηση. Οι κυριώτεροι αισθητικοί υποδοχείς (θερμοϋποδοχείς, υποδοχείς πόνου, ηλεκτρομαγνητικοί υποδοχείς, μηχανοϋποδοχείς και χημειοϋποδοχείς) είναι οι υποδοχείς αφής, πίεσηςιδεοδεκτικότηταςθερμοκρασίαςπόνου, οι φωτοϋποδοχείς, οι ακουστικοί υποδοχείς, οι γευστικοί υποδοχείς, οι οσφρητικοί υποδοχείς, υποδοχείς σηματοδότησης. Ο πρωτοπαθής αισθητικός υποδοχέας είναι ο νευρώνας του περιφερειακού νευρικού συστήματος, ο οποίος μεταφέρει την αισθητική πληροφορία στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

To σωματοαισθητικό σύστημα είναι το σύστημα που μεταφέρει και κωδικοποιεί τα ερεθίσματα αφής, πίεσης, δόνησης, ιδιοδεκτικότητας, θερμοκρασίας και πόνου. Το αισθητικό όργανο για αυτό το σύστημα είναι κυρίως το δέρμα, πάνω στο οποίο υπάρχουν οι ασθητικοί υποδοχείς. Ένα ερέθισμα που ενεργοποιεί τους ανάλογους υποδοχείς θα μεταφερθεί μέσω του πρωτοταγούς αισθητικού νευρώνα στο νωτιαίο μυελό, στον προμήκη μυελό στο θάλαμο και, εν συνεχεία, στον πρωτοταγή σωματοαισθητικό φλοιό. Οι υποδοχείς μπορούν να διακριθούν σε υποδοχείς ταχείας προσαρμογής ή βραδείας προσαρμογής. Ένας υποδοχέας ταχείας προσαρμογής ανταποκρίνεται μόνο στην αρχή ενός παρατεταμένου ερεθίσματος, ενώ ένας υποδοχέας που προσαρμόζεται αργά, ανταποκρίνεται καθ’ όλη τη διάρκεια ενός παρατεταμένου ερεθίσματος. Όσο πιο έντονο είναι ένα ερέθισμα, τόσο πιο πολλά δυναμικά ενεργείας ή δυναμικά ενεργοποίησης του υποδοχέα παράγει, σε συγκεκριμένο χρόνο, δηλαδή αυξάνει η συχνότητα πυροδότησης κατά την κυτταρική επικοινωνίαΥποδεκτικό πεδίο στο σωματοαισθητικό σύστημα ονομάζεται η περιοχή του δέρματος η οποία ενεργοποιεί ένα συγκεκριμένο νευρώνα, είτε αυτός είναι πρωτοταγής νευρώνας, είτε είναι νευρώνας του πρωτοταγούς αισθητικού φλοιού. Οι υποδοχείς Meissner έχουν τα μικρότερα υποδεκτικά πεδία. Οι υποδοχείς Merkel έχουν και αυτοί μικρά υποδεκτικά πεδία, αλλά λίγο μεγαλύτερα από αυτά των Meissner. Oι δυο παραπάνω υποδοχείς βρίσκονται επιφανειακά στο δέρμα. Οι υποδοχείς Ruffini και Pacini που βρίσκονται στον υποδόριο ιστό έχουν μεγαλύτερα υποδεκτικά πεδία. Η ικανότητα διαχωρισμού δύο σημείων εξαρτάται από το μέγεθος του υποδεκτικού πεδίου των πρωτοταγών νευρώνων της αντίστοιχης περιοχής του δέρματος. Αυτό έχει εφαρμογή και στον βελονισμό, έτσι όταν πάρουμε δύο καρφίτσες (βλ. και σχετικές εφαρμογές στις Πρώτες βοήθειες) και τις ακουμπήσουμε ταυτόχρονα πάνω στο δέρμα και ξεκινήσουμε από μια μεγάλη απόσταση και σιγά-σιγά μειώνουμε την απόσταση, τη στιγμή που οι δύο καρφίτσες αντιλαμβάνονται από τον παρατηρητή ως μία.

sai simeia.png .jpg
Το οπτικό σύστημα είναι τμήμα του περιφερειακού και κεντρικού νευρικού συστήματος το οποίο αποκωδικοποιεί την οπτική εικόνα του περιβάλλοντος. Όταν βλέπουμε μπροστά μας μια εικόνα, εμείς αντιλαμβανόμαστε ότι βλέπουμε μια εννιαία εικόνα του οπτικού πεδίου στην οποία υπάρχει κίνηση, πολλαπλά αντικείμενα με πολλά σχήματα και χρώματα. Ο τρόπος όμως που ο εγκέφαλός μας κωδικοποιεί την οπτική εικόνα τελείως διαφορετικά.
Το ακουστικό σύστημα εξαρτάται από τη φυσιολογία του ανθρώπινου αυτιού όπου διακρίνεται το εξωτερικό αυτί, το τύμπανο (μεμβράνη) και το εσωτερικό αυτί που αποτελείται από τρία οστά τα οποία μεταφέρουν μηχανικά τη διέγερση στον κοχλία. Εκεί γίνεται η μετατροπή της μηχανικής διέγερσης σε νευρικό ερεθισμό μέσω των τριχιδίων πού καλύπτουν το εσωτερικό του κοχλία. Κάθε ένα από τα τριχίδια αυτά ευαισθητοποιείται από ένα στενό φάσμα συχνοτήτων (24 διαφορετικές ζώνες συχνοτήτων συνολικά) και κατά συνέπεια το σύστημα της ακοής λειτουργεί σαν ένας μη γραμμικός αναλυτής συχνοτήτων. Τα χαρακτηριστικά του προσλαμβανόμενου ήχου είναι υποκειμενικά (υποκειμενικότητα της αντίληψης). Η ακουστότητα είναι ένα υποκειμενικό χαρακτηριστικό του ήχου και σχετίζεται με το πόσο έντονα ακούγεται ο ήχος. Είναι η απόκριση του αυτιού στη στάθμη του ήχου. Η καμπύλη που αντιστοιχεί στην χαμηλότερη στάθμη πίεσης του ήχου σε συνάρτηση με την συχνότητα που μπορεί να ακούσει ο άνθρωπος ονομάζεται κατώφλι ακουστότητας, ενώ η καμπύλη μου αντιστοιχεί στην υψηλότερη στάθμη του ήχου πάνω από την οποία επέρχεται πόνος ονομάζεται κατώφλι πόνου.

Το γευστικό σύστημα αποτελείται από αισθητηριακούς υποδοχείς τοποθετημένους κυρίως στο στόμα, αλλά και την πεπτική περιοχή(φυσιολογία τουπεπτικού συστήματος και του γαστρεντερικού συστήματος). Η στοματοκινητική δραστηριότητα και οι γεύσεις επιδρούν στα επίπεδα διέγερσης του πεπτικού συστήματος. Υπάρχουν 4-5 υποτύποι γεύσεων με υποδοχείς για το πικρό, αλμυρό, ξινό, γλυκό και unami. Υποδεκτικά μόρια πάνω στις μικρολάχνες αναγνωρίζουν χημικές ουσίες στο σάλιο. Τα γευστικά κύτταρα συνάπτονται με πρωτοταγείς προσαγωγούς νευρικές απολήξεις. Τα γευστικά μηνύματα δημιουργούν ένα δυναμικό υποδοχέα στο γευστικό κύτταρο, που οδηγεί σε απελευθέρωση νευροδιαβιβαστή. Τα μεμονωμένα γευστικά κύτταρα δεν φαίνεται να είναι απόλυτα εκλεκτικά για μια συγκεκριμμένη πρωτεύουσα γεύση. Η αναγνώριση μιας συγκεκριμένης γευστικής ποιότητας στηρίζεται στη δραστηριότητα ενός πληθυσμού γευστικών κυττάρων, ενώ μετέπειτα υπάρχει μεγάλη σύγκλιση. Αυτό είναι ένα τροποποιημένο σύστημα «χαρακτηρισμένης γραμμής», που χρησιμοποιεί «κώδικα πληθυσμού» πολλών προσαγωγών νευρώνων με ευρύ φάσμα απόκρισης.

Το οσφρητικό σύστημα επιτρέπει να αναλύουμε τις πτητικές ουσίες (οσμές) που βρίσκονται στον αέρα. Ο οσφρητικός βλεννογόνος καλύπτει περίπου το 10% της ολικής επιφάνειας τη ρινικής κοιλότητας και αποτελείται από οσφρητικούς νευρώνες που είναι πολύ πιο ευαίσθητοι από τους γευστικούς. Οι οσφρητικοί νευρώνες είναι διπολικοί και ανανεώνονται κάθε 1 ή 2 μήνες.Τα ερεθίσματα (οσμές, αρωματικά μόρια, φερορμόνες, κτλ.) προκαλούν το νευρικό οσφρητικό ερέθισμα που καταλήγει απευθείας στον οσφρητικό βολβό, στην προμετωπιαία περιοχή του εγκεφάλου όπου ο οργανισμός επεξεργάζεται τα οσφρητικά ερεθίσματα.

Η Μνήμη

Η μνήμη είναι η διαδικασία που απαιτείται για την κωδικοποίηση, αποθήκευση και ανάκληση πληροφοριών, οι οποίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά του οργανισμού σε απόκριση των ερεθισμάτων που δέχεται. Ενώ η μάθηση είναι η διαδικασία κατά την οποία γίνεται η απόκτηση και η αποθήκευση πληροφοριών στο σύστημα της μνήμης, ώστε να μπορούν αργότερα να ανακληθούν.

Είδη μνήμης:

  1. μη-συνειρμική μνήμη ή μη δηλωτική μνήμη ή άδηλη μνήμη : η επιτέλεση γνωστικών και κινητικών συμπεριφορών, δεξιοτήτων και διεργασιών χωρίς συνειδητή ανάκληση της πληροφορίας που εμφανίζεται σε αυτοματισμούς.
  2. ευαισθητοποίηση : ένα είδος μη-συνειρμικής μνήμης και αναφέρεται στην αύξηση της συμπεριφοράς μετά από ένα ετερόκλητο, έντονο ερέθισμα.
  3. εθισμός ή προσαρμογή : ένα είδος μη-συνειρμικής μνήμης και έγκειται στο γεγονός ότι η συνεχής ενεργοποίηση ενός αντανακλαστικού οδηγεί στη μείωση της απόκρισης αυτού του αντανακλαστικού σε ένα ουδέτερο ερέθισμα.
  4. αισθητική μνήμη
  5. έκδηλη επεισοδιακή ή σημασιολογική μνήμη (αυτοβιογραφική) ή δηλωτική :η συνειδητή συγκράτηση και ανάκληση βιωματικών γεγονότων και γνώσεων που περιλαμβάνει την απομνημόνευση ενός ή πολλών αντικειμένων, προσώπων, περιβαλλόντων ή γεγονότων (λαβύρινθος νερού Morris).
  6. συναισθηματική μνήμη
  7. διαδικαστική μνήμη : αναφέρεται στη μνήμη που έχουμε για τη γνώση για την εκτέλεση πράξεων και δεξιοτήτων, ηοποία είναι περισσότερο δυναμική παρά στατική/θεωρητική
  8. μακροπρόθεσμη μνήμη που είναι δύο τύπων: η διαδικαστική και η δηλωτική μνήμη.
  9. οπτικο-ακουστική μνήμη
  10. συνειρμική μνήμη (κλασσική και συντελεστική) :η κλασσική εξαρτημένη μνήμη και μάθηση περιλαμβάνει τη συσχέτιση ενός ερεθίσματος με μια συμπεριφορά. Το πιο γνωστό παράδειγμα της κλασσικής εξαρτημένης μάθησης είναι το σκυλί του Pavlov. Η συντελεστική εξαρτημένη μνήμη και μάθηση περιλαμβάνει την εκμάθηση μιας συμπεριφοράς εξαιτίας του αποτελέσματα (ο θάλαμος του Τhorndike περιελάμβανε ένα μοχλό τον οποίο έπρεπε να μάθει να πατάει το ζώο για ανοίξει η πόρτα και να έχει πρόσβαση σε τροφή/νερό).
  11. μνήμη επεισοδίων
  12. μνήμη εργασίας ή ενεργός μνήμη : ένα ξεχωριστό είδος βραχύχρονης μνήμης, το οποίο επιτρέπει τη διατήρηση μιας πληροφορίας σε πραγματικό χρόνο (real time). Η ενεργός μνήμη μας επιτρέπει να θυμόμαστε έναν αριθμό τηλεφώνου μέχρι να τον πληκτρολογήσουμε ή να κάνουμε μια πράξη αριθμητικής νοερά.

Θεωρίες για τη Μνήμηκαι το Συναίσθημα και οι Γνωστικές Λειτουργίες/Διεργασίες
Το συναίσθημα ερμηνεύεται στο πλαίσιο των προηγούμενων γνώσεών μας, των προσωπικών μας θεωριών και αξιών, ενώ αξιολογούνται με βάση τους στόχους και τις επιδιώξεις μας. Οι γνωστικές διαδικασίες με ή χωρίς επίγνωση των αισθημάτων δημιουργούν τη συνείδηση του ατόμου και σχετίζονται με τα κίνητρά του. Η συνείδηση λειτουργεί ως γενικός επεξεργαστής του γνωστικού συστήματος και ταυτόχρονα ως λειτουργία του συστήματος προσοχής-μνήμης. Οι θεωρίες για την κοινωνικογνωστική βάση του συναισθήματος παρατίθενται περιληπτικά παρακάτω:

  1. Η Θεωρία των δύο λειτουργιών
  2. Η Θεωρία των επιπέδων επεξεργασίας
  3. Η Θεωρία της μνήμης εργασίας
  4. Η Κβαντική Θεωρία του εγκεφάλου

Μνημονικές Τεχνικές

  • Λέξεις-κλειδιά
  • Ακροστοιχίδα
  • Ρίμα
  • Εννοιολογική κατηγοριοποίηση
  • Χαρτογράφηση εννοιών
  • Σάρωση αντικειμένου μάθησης με ερωτήσεις
  • Διανοητική μάθηση ή Νοερή/Νοητική προπόνηση και εξάσκηση
  • Ατομικές μνημονικές τεχνικές (Μαθαίνω πως να μαθαίνω, συνεργατικό μοντέλο μάθησης, ενισχυμένο θετικό περιβάλλον, έκφραση του λάθους)

Τεχνικές ελαχιστοποίησης της Λήθης

  • Συσχέτιση παλαιών και νέων πληροφοριών
  • Ομοιότητες και διαφορές πληροφοριών
  • Αποφυγή ταυτόχρονης διδασκαλίας συναφών εννοιών
  • Έλεγχος κατανόησης της έννοιας
  • Επανάληψη νέων πληροφοριών
  • Εξάσκηση και αυτοματοποίηση δεξιοτήτων
  • Συνεχής πρακτική εξάσκηση-Υπερμάθηση

Quotes About Friendship and Memories.jpgElephantMemoryS-386x386.jpg 1.jpg

Άγχος, Στρες και Μνημονικές Διεργασίες

Παρόλο που το άγχος και το στρες έχουν ενοχοποιηθεί για ποικίλες αρνητικές προσαρμογές του οργανισμού με υπεύθυνη τη δράση της κορτιζόλης(αναστολή της νευρογένεσης λόγω της αύξησή της), η κορτιζόλη φαίνεται ότι είναι απαραίτητη στην μνημονική διαδικασία γιατί παρουσιάζει διαμορφωτικά αποτελέσματα στην μνήμη. Οι έρευνες έχουν επισημάνει ότι τόσο τα χαμηλά όσο και τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης επιδρούν αρνητικά στη διαδικασία της δηλωτικής μνήμης. Αντίθετα το χρόνιο άγχος και στρες φαίνεται ότι δημιουργεί προβλήματα στην έκδηλη μνήμη καθώς παρατηρείται ατροφία των δενδριτών, μειωμένη νευρογένεση στον ιππόκαμπο και μείωση του όγκου των νευρώνων. Όμως, όσον αφορά τη συναισθηματική μνήμη, το χρόνιο άγχος φαίνεται να οδηγεί σε αυξημένη συναισθηματική μνήμη, αύξηση της αντιδραστικότητας (εμμένουσα άυξηση δενδριτών και δενδριτικών ακάνθων, ενώ αντίθετα στην μνήμη εργασίας έχουμε μειωμένη αντιδραστικότητα, μείωση της μνήμης εργασίας και των γεγονότων-δεδομένων.

Oι ανώτερες γνωστικές λειτουργίες εμπλέκουν τη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού και άλλων περιοχών στο μετωπιαίο λοβό και ονομάζονται έτσι όλες οι διεργασίες που επιτρέπουν την ολοκλήρωση πολλαπλών ερεθισμάτων, καθώς και την μνήμη. Μερικές από αυτές είναι οι παρακάτω:

  1. Ενεργός μνήμη :Η ενεργός μνήμη αναφέρεται στον τύπο μνήμης που είναι ενεργή για ένα πολύ περιορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως κλίμακας δευτερολέπτων. Είναι, δηλαδή, ένα σύστημα βραχύχρονης αποθήκευσης και επεξεργασίας εξωτερικών και εσωτερικών αναπαραστάσεων με σκοπό τη συσχέτιση πληροφοριών, απομακρυσμένων μεταξύ τους χωρικά και χρονικά. Η ενεργός μνήμη αντικαθίσταται σύντομα, όταν πάψει να είναι χρήσιμη.
  2. Εστιασμένη προσοχή ή “παραμένουσα δραστηριότητα” :
    παραμένουσα δραστηριότητα θεωρείται ότι προκύπτει από πυραμιδικούς νευρώνες με παρόμοια χωρικά χαρακτηριστικά, που στέλνουν διεγερτικά σήματα μεταξύ τους, με στόχο την προσωρινή αποθήκευση της πληροφορίας στη ενεργός μνήμη. Πρόκειται για μια διαδικασία εστίασης της προσοχής και για την ικανότητα της “on-line” διατήρησης των πληροφοριών για βραχείες χρονικές περιόδους ως εσωτερικές ενεργές αναπαραστάσεις εξωτερικών ερεθισμάτων, ακόμη και όταν αυτά πάψουν να είναι παρόντα.
  3. Ανασταλτικός έλεγχος :Ο ανασταλτικός έλεγχος αφορά την καταστολή γνωστικών στοιχείων ή διαδικασιών που έχουν ενεργοποιηθεί πρωτύτερα και στην αντίσταση ενάντια παρεμβολή αισθητικών ερεθισμάτων, συναισθημάτων, ανεπιθύμητων μνημών ή άλλων διαδικασιών στο πεδίο εστίασης της προσοχής (γνωστική αναστολή) αλλά και τον έλεγχο της άσκοπης συμπεριφοράς, όπως η καθυστέρηση της ικανοποίησης και εσωτερικών τάσεων, παρορμήσεων ή ενστικτωδών συμπεριφορών (συμπεριφορική αναστολή) και είναι μια απαραίτητη διαδικασία για τη σωστή εκτέλεση μιας δραστηριότητας.
  4. Χρονική δόμηση και Λήψη αποφάσεων :O προμετωπιαίος φλοιός λαμβάνει εισόδους από όλες τις υπόλοιπες περιοχές του νεοφλοιού και τις ολοκληρώνει για το σχεδιασμό και την καθοδήγηση σύνθετων κινητικών, μαθησιακών, συναισθηματικών και κοινωνικών πτυχών της συμπεριφοράς. Η κύρια λειτουργία του, δηλαδή, είναι η χρονική οργάνωση διαφόρων δραστηριοτήτων προς την επίτευξη βιολογικών ή μαθησιακών στόχων. Η περιοχή αυτή ειδικεύεται στην δόμηση της χρονικής διαδοχής μιας νέας σειράς σύνθετων, στοχευμένων δράσεων, οι οποίες έχουν να κάνουν με τη συμπεριφορά, το λόγο ή τη λογική, τη λήψη αποφάσεων και την εκτέλεση χρονικά δομημένων ενεργειών.
  5. Αναγνώριση αντικειμένων/προσώπων
  6. Συμπεριφορική ευελιξία :Η συμπεριφορική ευελιξία αναφέρεται στην ικανότητα ενός οργανισμού να προσαρμόσει την συμπεριφορά του σε απόκριση αλλαγών του εξωτερικού ή εσωτερικού περιβάλλοντος και αντικατοπτρίζει μια αλλαγή στη νοητική κατάσταση ως αποτέλεσμα των περιεχομένων του περιβάλλοντος, εσωτερικού ή εξωτερικού.
  7. Επεξεργασία απώτερης μνήμης :Η μνήμη από τα νέα ερεθίσματα που προσλαμβάνει συνεχώς ο εγκέφαλος εναπόκεινται αρχικά στο σύστημα του μέσου κροταφικού λοβού και του ιπποκάμπου, ο οποίος λειτουργεί ως προσωρινή αποθήκη μέσω της αρχικής εδραίωσής τους σε συναπτικό επίπεδο. Η απώτερη μνήμηείναι η «ωριμάζουσα» μνήμη που η εδραίωσή της εξαρτάται περισσότερο από άλλες περιοχές του φλοιού.
  8. Απόσβεση μνήμης φόβου :Η απόσβεση της μνήμης του φόβου αναφέρεται στην αποδυνάμωση μιας απόκρισης ως προς ένα ερέθισμα, το οποίο είχε αρχικά αποκτήσει ιδιότητες αποστροφής μέσω της εξαρτημένης μάθησης και αποτελεί μια αναπροσαρμογή της συμπεριφορικής «στρατηγικής» που ακολουθείται, όταν αυτό το ερέθισμα επανεμφανιστεί.
  9. “**Γλώσσα”** :Η περιοχή που συμμετέχει στην κατανόηση του προφορικού και γραπτού λόγου είναι η περιοχή Wernicke, η οποία βρίσκεται στον κροταφικό λοβό. Η περιοχή που συμμετέχει στην παραγωγή του προφορικού λόγου είναι η περιοχή Broca, η οποία βρίσκεται στο μετωπιαίο λοβό, κοιλιακά της προκινητικής περιοχής. Η σχέση της γλώσσας με τη σκέψη μοιάζει με το πρόβλημα με το αυγό και την κότα. Είναι πάντως γεγονός ότι οι διαφορετικές γλώσσες περιγράφουν το ίδιο γεγονός/κατάσταση/αντικείμενο και τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο.

memory_1.jpg afierwma_mnimi_banner.jpg

Ψυχολογία της Μάθησης και Γνωστική Ψυχολογία
Η Ψυχολογία είναι η επιστήμη που μελετά τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου. Οι συμπεριφορές μπορεί να είναι από απλές (αντίδραση σε ερέθισμα) ή πολύ πιο σύνθετες (επιλογή σχολής στο Παν/μιο). Η ψυχολογία ενδιαφέρεται για τον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε τα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας ο οποίος δεν είναι άμεσα ορατός όπως η συμπεριφορά μας από την οποία όμως μπορούμε να προσεγγίσουμε τις “αόρατες” νοητικές διεργασίες. Πριν προχωρήσετε κάνετε τα παρακάτω τεστ για το φαινόμενο συμβατότητας ερεθίσματος-απάντησης ή το πείραμα της πόρτας (door) ή το πείραμα με τις πάσες ή το φαινόμενο τύφλωσης της αλλαγής Simon που σχετίζεται με την επιλεκτική προσοχή (αυτή η προσοχή χρησιμοποιείται πολύ στις διαφημίσεις, από τους μάγους και τους ταχυδακτυλουργούς) ή το φαινόμενο Stroopπου χρησιμοποιεί την αυτόματα εστιασμένη προσοχή.
Η Γνωστική Ψυχολογία είναι ο κλάδος της ψυχολογίας που μελετά τις εσωτερικές νοητικέςδιεργασίες (αντίληψη, προσοχή, μνήμη, σκέψη,γλώσσα κτλ.) οι οποίες είναι υπεύθυνες για την απόκτηση, την αναπαράσταση, την αποθήκευση και τη χρήση της γνώσης. Πριν προχωρήσετε, δείτε τα παρακάτω : τις οπτικές – γεωμετρικές ψευδαισθήσεις και οφθαλμαπάτες (τις οποίες τις χρησιμοποιούν πολύ οι εικαστικοί), οι κυβοι και η σκάλα του Jastrow,το πείραμα της συμμόρφωσης, το πείραμα της φυλάκισης, το πείραμα με τον βιολιστή, το πείραμα της υπακοής του Milgram, το πείραμα με τη δύναμη των εντολών(που προσεγγίζει τις έννοιες του ηρωισμού, του φανατισμού, της απραξίας),

3χερια.jpg3.jpg

Θεωρίες Μάθησης
Μάθηση είναι η απόκτηση, η διατήρηση και η μεταβίβαση των γνώσεων ώστε αυτές να χρησιμοποιηθούν με τον κατάλληλο τρόπο και μετά τον τερματισμό της αρχικής πρόσληψης των γνώσεων αυτών και αποτελεί μια διαδικασία τροποποίησης της συμπεριφοράς του ατόμου ώστε το άτομο να επιτύχει την καλύτερη προσαρμογή και απάντησή του στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.

Η Γνωστική Ανάπτυξη ασχολείται με τις αλλαγές που συμβαίνουν στις γνωστικές διεργασίες κατά τη διάρκεια της ζωής και της ανάπτυξης του ατόμου. Οι βασικότερες και επικρατουσες θεωρίες γνωστικής ανάπτυξης που συνδέονται άμεσα με την μάθηση είναι οι παρακάτω:

  1. Θεωρία Μάθησης του Piaget (βλ.τα πειράματα του Piaget για την ανάπτυξη των μαθηματικών εννοιών)
  2. Θεωρία Μάθησης του Vygotsky
  3. Θεωρία Μάθησης της Bruner
  4. Νεοπιαζετιανές Θεωρίες Μάθησης
  5. Υπολογιστικά Μοντέλα Μάθησης
  6. Κονστρουκτιβισμός – Εποικοδομισμός
  7. Θεωρίες Κοινωνικής Μάθησης: Στις Θεωρίες Κοινωνικής Μάθησης, σαν μάθηση θεωρείται η αλλαγή στη συμπεριφορά του ατόμου η οποία προκαλείται από τη συμπεριφροά των άλλων/το εξωτερικό περιβάλλον, η οποία λειτουργεί σαν πρότυπο. Έτσι, το άτομο επιλέγει, ερμηνεύει, οργανώνει, δρα και βρίσκεται συνεχώς σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον του το οποίο από τη μία το διαμορφώνει το ίδιο το άτομο και από την άλλη το περιβάλλον διαμορφώνει το άτομο.

Διδασκαλία και Μάθηση
Η διδασκαλία είναι το σύνολο των προγραμματισμένων ενεργειών που γίνονται από τον εκπαιδευτικό και τον μαθητή με στόχο την κατάκτηση της γνώσης, την απόκτηση δεξιοτήτων, μέσω της ικανότητας και των μηχανισμών της μάθησης, ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και να ανταπεξέλθει στις ανάγκες του. Με αυτή την έννοια, η διδασκαλία δεν πρέπει να είναι μια απλή μετάδοση των πληροφοριών αλλά μια ενεργοποίηση των γνωστικών ικανοτήτων και των υπολοιπων μηχανισμών μάθησης του μαθητή. Ο εγκέφαλος φαίνεται να αποκτά νέες γνώσεις μέσω της πλαστικότητάς του. Η μάθηση μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές στη συμπεριφορά αρκεί να είναι σχετική και απαραίτητη για την συμπεριφορά του συγκεκριμένου ατόμου. Στην πραγματικότητα, έχει αποδειχθεί ότι η διαδραστική μάθηση (μεταξύ του αντικειμένου μάθησης, του εκπαιδευτικού, του μαθητή και των συμμαθητών του) αυξάνει τη δραστικότητα του προμετωπιαίου φλοιού.

 τίτλο.png

Εργασία 1:
Αφού μελετήσετε το παραπάνω κείμενο, δημιουργήσετε στον ιστότοπο των Ανοικτών Μαθημάτων του Παν/μίου Κρήτης ένα λογαριασμό και εγγραφείτε στο μάθημα Νευροβιολογίας στον παρακάτω ιστότοπο και έπειτα απαντήστε στο ερωτηματολόγιο .

Εργασία 2:
Αφού μελετήσετε το παραπάνω κείμενο και την παρουσίαση της κας Αγγελίδου για την “Ανίχνευση του γνωστικού υποβάθρου του εφήβου από τον εκπαιδευτικό”,καταρτείστε ένα χάρτη ατομικής μελέτης εδώ (βλέπε το παρακάτω παράδειγμα δημιουργίας ενός χάρτη mind map με το εργαλείο prezzi εδώ) ή με τη χρήση του εργαλείου mindmeister εδώ, ή με τη δημιουργία ενός πίνακα εδώ, όπου θα αναφέρονται οι προϋπάρχουσες γνώσεις σε ένα γνωστικό αντικείμενο, οι νέες γνώσεις που πρέπει να αποκτηθούν, οι ιδέες (θεωρίας και πρακτικής εφαρμογής) που έχετε για τις νέες αυτές γνώσεις.

Βασικές έννοιες στη Νευροφυσιολογία

Το Νευρικό Σύστημα έχει σκοπό να συγκεντρώνει πληροφορίες από το περιβάλλον και από τον ίδιο τον οργανισμό για να επιλέγει την κατάλληλη αντίδραση ανάλογα σε αυτές προς όφελος του. Το Νευρικό Σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση του σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος του οργανισμού (ομοιόσταση). Αποτελείται από δύο τμήματα, το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ) που περιλαμβάνει τον Εγκέφαλο και τον Νωτιαίο Μυελό (ΝΜ) και το Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (ΠΝΣ) που το αποτελούν το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ) και τα Περιφερικά Νεύρα (ΠΝ) ή Σωματικό Νευρικό Σύστημα (ΣΝΣ).

300px-Aktionspotential_el.svg.png nerve.cell.jpg

  • Το Νευρικό Κύτταρο

Υπάρχουν διαφορετικά είδη νευρικών κυττάρων. Το Νευρικό κύτταρο ή Νευρώνας αποτελείται από:α) το κυτταρικό σώμα, με τον πυρήνα και το κυτταρόπλασμα,β) τους δενδρίτες (εκατοντάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες σε κάθε νευρικό κύτταρο) διαμέσου των οποίων εισέρχονται οι πληροφορίες στο κύτταρογ) τον νευράξονα από τον οποίο εξέρχονται οι πληροφορίες από το κύτταρο από τον οποίο υπάρχουν πολλές και διαφορετικές διακλαδώσεις που καταλήγουν σε άλλα παραπλήσια νευρικά κύτταρα και από τον οποίο εξαρτάται η ταχύτητα των μηνυμάτων (ανάλογα αν είναι επικαλυμμένος ή όχι από μυελίνη*).
* Η μυελίνη είναι μια λιπώδης ουσία που παράγεται από τα γλοιακά κύτταρα (glial cells)* και περιβάλλει τον νευράξονα. Οι επικαλυμμένοι νευράξονες (εμμύελες ίνες) αποτελούν οδό μηνυμάτων ταχύτερης κυκλοφορίας (5-25 m/sec) από τις αμύελες ίνες.* Τα γλοιακά κύτταρα ή νευρογλοιακά παρέχουν τροφή και οξυγόνο στα νεύρα, ενώ επιπλέον τα διατηρούν στη θέση τους και είναι υπεύθυνα για την απομάκρυνσή τους μετά την απόπτωσή τους ή όταν νεκρωθούν.
electric-potential.jpg slide_18.jpg

  • Το ηλεκτρικό δυναμικό ενέργειας του Νευρώνα

Τα Νευρικά Κύτταρα, όπως και όλα τα κύτταρα του οργανισμού, έχουν διαφορετικό ηλεκτρικό φορτίο στις δύο πλευρές της κυτταρικής τους μεμβράνης. Στο εσωτερικό του νευρικού κυττάρου, το ηλεκτρικό φορτίο είναι αρνητικό, ενώ στην εξωτερικό περιβάλλον του κυττάρου κυριαρχούν τα θετικά φορτία. Στις περιπτώσεις που τα νευρικά κύτταρα δέχονται κάποιο ερέθισμα στις δενδριτικές απολήξεις τους, πχ. κατά τη μείωση της εξωτερικής θερμοκρασίας, διατάρασεται ο μηχανισμός της ομοιόστασης και τότε οι ειδικοί υποδοχείς διεγείρονται και ανοίγουν τους διαύλους Νατρίου (Να++) που υπάρχουν στην κυτταρική επιφάνεια του δενδρίτη. Τα θετικά φορτισμένα ιόντα Νάτριου εισέρχονται ταχύτατα μέσα στο αρνητικά φορτισμένο εσωτερικό περιβάλλον του δενδρίτη και του αλλάζουν στιγμιαία το ηλεκτρικό του δυναμικό, παράγοντας έτσι μια τοπική εκφόρτιση ή αλλοιώς εκπόλωση, η οποία εκφράζεται σαν μία αλλαγή στο δυναμικό ενέργειας. Το δυναμικό ενέργειας διατηρείται για μόλις μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου και αμέσως μετά, η κυτταρική μεμβράνη του δενδρίτη επανέρχεται στην προηγούμενη κατάσταση (επαναπόλωση) με την αποβολή των θετικά φορτισμένων ιόντων Καλίου (Potassium, Κ+) από το εσωτερικό της προς το εξωτερικό περιβάλλον διαμέσου ειδικών διαύλων. Έτσι, το δυναμικό ενέργειας αλλάζει και με αυτό τον τρόπο γίνεται καλύτερα η αίσθηση της αλλαγής της θερμότητας, δηλαδή η αλλαγή στο δυναμινό ενέργειας μεταδίδεται κατά μήκος του δενδρίτη προς το κέντρο του νευρικού κυττάρου, όπου εκεί θα αποφασιστεία αν υφίσταται ή όχι μεταβολή και στη συνέχεια θα μεταδοθεί ταχύτατα κατά μήκος του νευράξονα σε πολλά άλλα παραπλήσια νευρικά κύτταρα. Όταν υπάρχουν πολλά νευρικά κύτταρα σε μία περιοχή δημιουργούνται δεμάτια νευρώνων. Τα σημαντικότερα, με τα οποία θα ασχοληθούμε εδώ, διακρίνονται σε ανιόντα και κατιόντα.

 

  • α) Το ΚΝΣ: Ο Νωτιαίος Μυελός & ο Εγκέφαλος

Το ΚΝΣ είναι μια περίπλοκη δομή αυτονομίας και συνεργασίας. Τα νευρογλοιακά κύτταρα σχηματίζουν το 50% της συνολικής μάζας του ΚΝΣ και προσφέρουν μηχανική και μεταβολική υποστήριξη. Ο Εγκέφαλος χωρίζεται ανατομικά σε 4 βασικές περιοχές: τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια, την παρεγκεφαλίδα, το στέλεχος του εγκεφάλου και τον διάμεσο εγκέφαλο ή διεγκέφαλο. Κάθε εγκεφαλικό ημισφαίριο αποτελείται από 4 ανατομικά τμήματα, τους εγκεφαλικούς λοβούς : τον μετωπιαίο λοβό, τον βρεγματικό λοβό, τον ινιακό λοβό και τον κροταφικό λοβό. Τα εγκεφαλικά ημισφαίριακαλύπτονται επιφανειακά από μια λεπτή γκρίζα στιβάδα νευρικών κυττάρων, πάχους περίπου 2-5 mm, που θεωρείται ότι είναι μία σημαντική δομή όλων των ανώτερων πνευματικών και διανοητικών λειτουργιών.
Ο μετωπιαίος λοβός που περιέχει τους πιο ευαίσθητους νευρώνες για την ντοπαμίνη, είναι ο κύριος υπεύθυνος για την προσοχή, το ενδιαφέρον, τον προγραμματισμό, την απώτερη μνήμη και την οδήγηση και βρίσκεται σε πλήρη ωριμότητα στην ηλικία των 25 περίπου ετών. Χωρίζεται από τον βρεγματικό λοβό από μία περιοχή που ελέγχει την θεληματική κίνηση του ανθρώπου. Ο βρεγματικός λοβός καλύπει την αναγνώριση των αισθητηριακών πληροφοριών όπως τον πόνο, την αφή, κτλ. και είναι υπεύθυνος για την αίσθηση του χώρου, τον προσανατολισμό αλλά και άλλες λειτουργίες. Ο ινιακός λοβός είναι υπεύθυνος για την όραση και ο κροταφικός λοβός κυρίως για την ακοή. Οι βλάβες της μιας πλευράς των εγκεφαλικών ημισφαιρίων εκδηλώνονται σαν διαταραχές της αντίθετης πλευράς του σώματος.
Η παρεγκεφαλίδα συντονίζει όλες τις κινητικές λειτουργίες και είναι η κύρια υπεύθυνη για τη ρύθμιση της κίνησης, το συντονισμό και την ισορροπία.Ο διάμεσος εγκέφαλος ή διεγκέφαλος ευρίσκεται μεταξύ των δύο ημισφαιρίων, πάνω από το εγκεφαλικό στέλεχος και αποτελεί το κέντρο από το οποίο διέρχονται όλες οι πληροφορίες από την περιφέρεια προς τον εγκέφαλο, αλλά και αντίθετα. Είναι υπεύθυνος για τη ρύθμιση των σεξουαλικών ορμονών, της θερμοκρασίας του σώματος και της συμπεριφοράς. Αποτελείται ανατομικά από 3 βασικές περιοχές: τον θάλαμο, τον υποθάλαμο με την υπόφυση και το μεταιχμιακό σύστημα. Ο θάλαμος αποτελεί το κέντρο που ελέγχονται όλες οι πληροφορίες από την περιφέρεια, αφού εκεί γίνεται η ταξινόμησή τους και στη συνέχεια στέλλονται στις ανάλογες περιοχές του εγκεφάλου. Ο υποθάλαμος μαζί με την υπόφυση ελέγχουν τις αυτόνομες λειτουργίεςτου σώματος, την ρύθμιση των ορμονών, την θερμοκρασία του σώματος, την όρεξη για φαγητό και τη συμπεριφορά.
Το μεταιχμιακό σύστημα είναι υπεύθυνο για τις συναισθηματικές αντίδρασεις και την κοινωνική συμπεριφορά. Το εξωπυραμιδικό σύστημα είναι ένα σύνολο ανεξαρτήτων δομών λευκής και φαιάς ουσίας που συνδέονται μεταξύ τους και βοηθούν στο συντονισμό και την ομαλήκινητικότητα των διαφόρων μυών του σώματος, είτε αυτή είναι εκούσια είτε ακούσια. Το εγκεφαλικό στέλεχος(ανώτατο σημείο στον διεγκέφαλο) βρίσκεται μεταξύ εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού. Σε αυτό καταλήγουν οι σημαντικές οδοί που συνδέουν τον ΝΜ με τον εγκέφαλο, όπως η κινητική φλοιονωτιαία οδός, η νωτιοθαλαμική οδός υπεύθυνη για τον πόνο, την θερμοκρασία, κτλ. Αποτελεί το αισθητηριακό και κινητικό κέντρο των κρανιακών νεύρων που ρυθμίζει σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού, όπως, πχ, τον ύπνο. Επιπλέον, παίζει σημαντικό ρόλο στην καρδιακή και την αναπνευστική λειτουργία. Το τοίχωμα των τριχοειδών αγγείων του εγκεφάλου παρέχουν οξυγόνο και τροφή στα νευρικά εγκεφαλικά κύτταρα και έχει ειδική δομή. Καλύπτεται εξωτερικά από τις πυκνές προσεκβολές των νευρικών κυττάρων, που αποτελούνται κυρίως από μυελίνη, ουσία πυκνή και λιπόφιλο, που ονομάζεται αιματοεγκεφαλικός φραγμός και επιτρέπει τη διέλευση με παθητική διάχυση μόνο των ηλεκτρικά ουδέτερων και λιποδιαλυτών ουσιών προς τον διάμεσο μεταξύ των νευρικών κυττάρων χώρο. Ακόμη και η γλυκόζη, η βασική τροφή των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου απαιτεί ειδικό μηχανισμό μεταφοράς για να διαβεί τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Η ακεραιότητα του προστατευτικού αυτού φίλτρου του νευρικού συστήματος είναι απαραίτητη για την προφύλαξη του εγκεφάλου από εξωγενείς τοξικές ουσίες.
Τόσο ο εγκέφαλος, όσο και ο ΝΜ, περιβάλλονται από τρεις μεμβράνες, τις μήνιγγες, Η χοριοειδής μήνιγγα βρίσκεται προς τα έσω και είναι σχεδόν προσκολλημένη στην επιφάνεια του εγκεφάλου και του ΝΜ. Η αραχνοειδής μήνιγγα βρίσκεται προς τα έξω. Ο εξωτερικός και ανελαστικός χιτώναςείναι η σκληρά μήνιγγα. Μεταξύ της χοριοειδούς και της υπαραχνοειδούς μήνιγγας βρίσκεται ο υπαραχνοειδής χώρος που περιέχει το Εγκεφαλονωτιαίο Υγρό (ΕΝΥ). Το ΕΝΥ παράγεται από τα χοριοειδή πλέγματα περιβάλλει τον εγκέφαλο και τον ΝΜ, αποθηκεύεται σε 4 κοιλίες (δεξαμενές) μεταξύ των διαφόρων εγκεφαλικών δομών και χρησιμεύει για την μηχανική προστασία του ΚΝΣ από απότομες και έντονες εξωτερικές δυνάμεις, αλλά συμμετέχει και στην ανοσολογική προστασία των νευρικών κυττάρων.
Ο ΝΜ αποτελεί συνέχεια του εγκεφαλικού στελέχους προς την σπονδυλική στήλη. Προστατεύεται από τους σπονδύλους της ΣΣ και το μήκος του φθάνει περίπου μέχρι τον 2ο οσφυικό σπόνδυλο. Ο ΝΜ είναι η πρώτη οδός και στάση των περιφερικών ερεθισμάτων προς τον εγκέφαλο. Ανάλογα με το ερέθισμα, άλλες φορές επιτρέπει την μετάδοσή τους προς τον εγκέφαλο, ενώ άλλες φορές αντιδρά με αντανακλαστικά τόξα χωρίς να ενημερωθεί ο εγκέφαλος, όπως συμβαίνει πχ. στο αντανακλαστικό της επιγονατίδας.
brain_spinal_cord.gif img9_28.jpg

Το Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (ΠΝΣ) χωρίζεται σε δύο λειτουργικά υποσυστήματα :το Σωματικό (ΣΝΣ) και το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα(ΑΝΣ).

Το ΑΝΣ χωρίζεται στο Συμπαθητικό (ΣυΝΣ) και το Παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα (ΠαΝΣ).

  1. Το ΣυΝΣ έχει στόχο την αντιμετώπιση εξωτερικών προκλήσεων. Προκαλεί αγγειοσυστολή στο κυκλοφορικό σύστημα του εντέρου και του δέρματος, έτσι ώστε το αίμα να στραφεί και να αυξήσει την παροχή αίματος στην καρδιά και τον εγκέφαλο, τους μυς και τους πνεύμονες. Ακόμη, προκαλεί βρογχοδιαστολή, ταχυκαρδία, αγγειοδιαστολή των στεφανιαίων αγγείων της καρδιάς και αύξηση της έντασης συστολής του καρδιακού μυός. Συσπά τους σφιγκτήρες του γαστρεντερικού συστήματος και σταματά την περισταλτικότητα του εντέρου. Ο κυριότερος νευροδιαβιβαστήςτου είναι η αδρεναλίνη (επινεφρίνη).
  2. Το ΠαΣΝ ρυθμίζει τη δράση της καρδιάς, του εντέρου και κάποιων ενδοκρινών αδένων. Προκαλεί τις ακριβώς αντίθετες δράσεις από το ΣυΝΣ και σκοπός του είναι η ηρεμία του νευρικού συστήματος και η πέψη των τροφών. Η δράση του στο γαστρεντερικό σύστημα εκδηλώνεται αρχικά σαν αγγειοδιαστολή των αγγείων του για να επιτευχθεί καλύτερος μεταβολισμός και στην συνέχεια σαν σιελόρροια, πέψη και αφόδευση. Στο αναπνευστικό προκαλεί ελαφρά βρογχοσυστολή. Με τους καρδιακούς κλάδους του Πνευμονογαστρικού Νεύρου επηρεάζει την καρδιά και προκαλεί βραδυκαρδία. Στο ουροποιογεννητικό συμμετέχει ενεργά στην διούρηση, ενώ στους οφθαλμούς προκαλεί μύση και δακρύρροια. Ο κυριότερος νευροδιαβιβαστής του είναι η ακετυλοχολίνη.
  3. Τα συμπαθητικά γάγγλια είναι συναθροίσεις νεύρων (20.000-30.000) με συμπαθητικές ίνες. Είναι παρατεταγμένα σε σειρά σαν αλυσίδα παράλληλα από τον ΝΜ και από τις δύο πλευρές του. Οι προγαγγλιακές ίνες συνδέουν την σύναψη του ΝΜ με το αντίστοιχο γάγγλιο, ενώ οι μεταγαγγλιακές το γάγγλιο με το όργανο δράσης.
  4. Τα παρασυμπαθητικά γάγγλια συνήθως καταλήγουν πάνω στα όργανα δράσης πλην αυτών που ευρίσκονται στο κεφάλι και την αυχενική μοίρα.

 

  • Τα Περιφερικά ή Νωτιαία Νεύρα

Τα νεύρα αποτελούνται από τους νευράξονες διαφόρων νευρώνων, οι οποίοι δημιουργούν διάφορες δέσμες ανάλογα με την λειτουργία τους και κάθε μία από αυτές περιβάλλεται από μια λεπτή μεμβράνη κολλαγόνου ιστού που ονομάζεται ενδονεύριο. Το νεύρο φέρει εξωτερικά μια μεμβράνη σκληρή που το απομονώνει από τους περιβάλλοντες ιστούς και ονομάζεται περινεύριο. Τα περιφερικά νεύρα ανάλογα με τη λειτουργία τους παρουσιάζουν ομοιότητες στη βασική δομή τους, αλλά και σημαντικές διαφοροποιήσεις. Η ταξινόμηση των Περιφερικών Νεύρων γίνεται ανάλογα με τη δομή και τη λειτουργία τους σε 3 κύριες κατηγορίες:α) Τα προσαγωγά νεύρα (afferent nerves) : Περιέχουν σωματοαισθητικές ίνες. Το κυτταρικό τους σώμα ευρίσκεται στα νωτιαία γάγγλια των οπισθίων ριζών, οι δενδρίτες τους στην περιφέρεια (δέρμα, αρθρώσεις κλπ) και οι νευράξονές τους καταλήγουν από την οπίσθια ρίζα στο οπίσθιο κέρας του ΝΜ. Μεταφέρουν τα ερεθίσματα πόνου, θερμότητας, πίεσης καθώς και από την περιφέρεια στον ΝΜ.β) Τα απαγωγά νεύρα (efferent nerves) : Περιέχουν σωματοκινητικές ίνες. Η βάση τους είναι στα πρόσθια κέρατα του ΝΜ. Οι νευράξονες τους εξέρχονται με την πρόσθια ρίζα και καταλήγουν συνήθως στους γραμμωτούς μυς, όπου συμμετέχουν στη δημιουργία του δυναμικού της κινητικότητά τους.γ) Τα μικτά νεύρα (mixtes nerves) : Περιέχουν αισθητικές και σωματοκινητικές ίνες.

Η μετάδοση του ερεθίσματος μεταξύ των νευρικών κυττάρων (βλ.ηλεκτρικά φαινόμενα στα κύτταρα) δεν γίνεται με επαφή, αλλά με την παρεμβολή των συνάψεων, σχηματισμών όπου φθάνει αρχικά το ερέθισμα (προσυναπτικό τμήμα) για να μεταδοθεί το ερέθισμα στο επόμενο κύτταρο διαμέσου του μετασυναπτικού τμήματος, ενώ ο μεταξύ τους χώρος λέγεται συναπτική σχισμή. Στη νευρική σύναψη φθάνει το ηλεκτρικό δυναμικό ενέργειας και προκαλεί τη διάνοιξη κάποιων (όχι όλων) διαύλων ιόντων πχ. των διαύλων ασβεστίου. Το ασβέστιο (Ca++) εισέρχεται από το εξωτερικό περιβάλλον στο κύτταρο και διεγείρει τα μιτοχόνδρια για την παραγωγή ενέργειας. Η επιπλέον αυτή ενέργεια προκαλεί τη διάνοιξη κυστιδίων που περιέχουν ουσίες που ονομάζονται νευροδιαβιβαστές. Οι νευροδιαβιβατές εξέρχονται από το προσυναπτικό τμήμα της σύναψης, κυκλοφορούν στην συναπτική σχισμή και συνδέονται με τους αντίστοιχους υποδοχείς του μετασυναπτικού τμήματος. Η σύνδεση αυτή προκαλεί την διάνοιξη των διαύλων των θετικών ιόντων, πχ. του νατρίου ή ασβεστίου, που με τη σειρά τους θα δημιουργήσουν εισερχόμενα στο κύτταρο μια νέα εκφόρτιση λόγω του διαφορετικού δυναμικού. Το νέο δυναμικό ενέργειας από την μετασυναπτικό τμήμα των δενδριτών του επόμενου κυττάρου θα καταλήξει στον νευράξονά του και από εκεί διαμέσου άλλων συνάψεων σε άλλα νευρικά κύτταρα ακολουθώντας τους σχετικούς μηχανισμούς της μεμβρανικής μεταφοράς. Με τον τρόπο αυτό μεταδίδεται το νευρικό ερέθισμα και από την περιφέρεια καταλήγει στον εγκέφαλο όπου ακολουθείται η αποκωδικοποίησή του. Οι συνάψεις αυτές είναι πολλών ειδών με τις πιο απλές να αφορούν την ένωση δύο νευρικών κυττάρων και με άλλες πιο πολύπλοκες που δημιουργούν συνάψεις μεταξύ κυττάρων, αδένων, νευρικών κυττάρων και άλλων κυττάρων, πχ. των μυϊκών κυττάρων.
epikoinonia_nevrikon_kittaron.jpg image9871.jpg

  • Οι Νευροδιαβιβαστές

Οι νευροδιαβιβαστές είναι ουσίες (αμίνες, αμινοξέα, πεπτίδια κα) που παράγονται και αποθηκεύονται, κυρίως σε ειδικά κυστίδια, στο προσυναπτικό τμήμα της σύναψης. Κατά τη διάρκεια της μετάδοσης του ερεθίσματος, το δυναμικό ενέργειας προκαλεί την έκκρισή τους στην συναπτική σχισμή. Από εκεί, προσλαμβάνονται από τους ειδικούς υποδοχείς τους στο μετασυναπτικό τμήμα της σύναψης. Ο ρόλος των νευροδιαβιβαστών είναι η μετάδοσητου ερεθίσματος, για το οποίο είναι υπεύθυνοι, από τον έναν νευρώνα στον άλλο. Οι νευροδιαβιβαστές αποτελούνται κυρίως από αμινοξέα, μονοαμίνες, ιόντα, αέρια και άλλες ουσίες. Ο κυριότερος νευροδιαβιβαστής των συνάψεων του εγκεφάλου είναι το γλουταμικό αμινοξύ (glutamate) υπεύθυνο για τις διεγερτικές συνάψεις, ενώ το 10% είναι το GABA (γ-aminobutyric acid) στις κατασταλτικές συνάψεις (ανάλογη δράση με το GABA έχει το αμινοξύ γλυκίνη στον νωτιαίο μυελό).
Η διάρκεια δράσης των νευροδιαβιβαστών στη νευρική σύναψη ελέγχεται με δύο τρόπους:α) με την εξουδετέρωσή τους από τα αντίστοιχα ένζυμα της συναπτικής σχισμής και
β) με την επαναπρόσληψή τους στα ειδικά κυστίδια του προσυναπτικού τμήματος.
Σημαντικοί νευροδιαβιβαστές είναι:

  1. Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που επηρεάζει τον υπνο, τη γνωστική λειτουργία, την προσοχή, τη συγκέντρωση και τη μάθηση, αλλά και ελέγχει την ευχάριστη διάθεση του ανθρώπου, τη συμπεριφορά γενικά του ατόμου, την κινητικότητα και τον συντονισμό του μυϊκού συστήματος του ανθρώπου. Η μείωση της παραγωγής της στα υπεύθυνα για την κινητικότητα του μυικού συστήματος κέντρα του εγκεφάλου (μέλαινα ουσία) έχει σαν αποτέλεσμα τον αποσυντονισμό τους και την εμφάνιση της νόσου του Parkinson που εκδηλώνεται με τρόμο και βραδυκινησία. Μια από τις θεραπείες που χορηγούνται στη νόσο είναι και οι αναστολείς της ΜΑΟ (μονοαμινοξειδάση). Η ΜΑΟ είναι το υπεύθυνο ένζυμο για την αποδόμηση της ντοπαμίνης στη συναπτική σχισμή. Η αναστολή της αποδόμησης της ντοπαμίνης έχει σαν αποτέλεσμα την αύξησή της στις συνάψεις και τη βελτίωση των συμπτωμάτων της νόσου.
  2. Η ακετυλοχολίνη είναι βασική ουσία του ΠαΣΝ που χρησιμοποιείται για την μετάδοση της κίνησης στο μυικό σύστημα. Η εξουδετέρωσή της μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε πλήρη παράλυση.
  3. Η σεροτονίνη (5-υδροξυτρυπταμίνη), όταν εκλυθεί αυξάνει τις περισταλτικές κινήσεις του εντέρου που οδηγούν σε αφόδευση (το 90% της σεροτονίνης του οργανισμού βρίσκεται αποθηκευμένο στα κύτταρα του εντέρου). Η σεροτονίνη που κυκλοφορεί στο αίμα προσλαμβάνεται και αποθηκεύεται στα αιμοπετάλια.Το 10% της σεροτονίνης εκκρίνεται από διάφορα κέντρα του εγκεφάλου (υποθάλαμος) και ρυθμίζει μαζί με άλλους νευροδιαβιβαστές την διάθεση, την όρεξη, τον ύπνο, την μνήμη και την μάθηση. Η σεροτονίνη εκλύεται όταν εκτεθούμε στον ήλιο ή τρώμε σοκολάτα και διαμορφώνει μια ευχάριστη διάθεση και συμμετέχει στην αναστολή του πόνου.
  4. Η ουσία Ρ, ένα πεπτίδιο που εκλύεται στις συνάψεις του ΝΜ και του εγκεφαλου και είναι υπεύθυνο για την μετάδοση του πόνου. Είναι ιδιαίτερα αυξημένο στις αρθρίτιδες, την ινομυαλγία και τις ημικρανίες.
  5. Η νοραδρεναλίνη, ο ο βασικός νευροδιαβιβαστής ΠΝΣ και του stress, έχει σαν στόχο την αύξηση της παροχής οξυγόνου και σακχάρου (τροφής) στα κύτταρα που θα αντιμετωπίσουν το ερέθισμα και να αντιμετωπίσουν με αποτελεσματικότητα την λήψη απόφασης, μάχης ή φυγής.
  6. Η ισταμίνη,
  7. Η μελατονίνη,
  8. Η οξυτοκίνη ή ωκυτοκίνη,
  9. Η νευροκινίνη,
  10. Το μονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ),
  11. Η γαστρίνη
  12. Η ανανδαμίνη, η καφεϊνη, και άλλα.

 

4022.jpg

Επιλέξτε μία από τις παρακάτω εργασίες:

Εργασία 1:Δείτε τα παρακάτω video (στα Ελληνικά και τα Αγγλικά), καθώς και τις ανακοινώσεις για τα σύγχρονα επιτεύγματα και τις ανακαλύψεις σε διαφορετικές περιοχές των Νευροεπιστημών και έπειτα, αφού επιλέξετε ένα από τους τομείς ή τις θεματικές ενότητες των Νευροεπιστημών που σας ενδιαφέρει, δημιουργήσετε μία παρουσίαση powerpoint (10-20 διαφάνειες) εδώ με τα ερευνητικά ερωτήματα που μπορούν να τεθούν και τις αντίστοιχες ερευνητικές υποθέσεις που σας δημιουργούνται

  1. http://www.onassis.gr/enim_deltio/28_05/lecture.php
  2. http://slideplayer.gr/slide/2315964/
  3. http://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/BIOL203/%CE%92%CE%A4%CE%A7-%CE%95%CE%9D%CE%96-1.pdf
  4. http://www.humanproteomemap.org/
  5. https://www.youtube.com/watch?v=t0pwKzTRG5E
  6. http://www.eevfa.gr/web/documents/%CE%A3%CE%B9%CF%8E%CF%80%CE%B7_%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B2%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE%20%CF%84%CE%BF%CF%85%20%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D%20%CE%A3%CF%85%CE%BD%CE%B4%CF%81%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%85.pdf
  7. https://www.youtube.com/watch?v=fumzpYbp1x4
  8. https://www.youtube.com/watch?v=VPH6LWyPYiU
  9. https://www.youtube.com/watch?v=q6_DW80_LBc
  10. https://www.youtube.com/watch?v=abHuHFt_izI
  11. https://www.youtube.com/watch?v=3KzqJieAMMk
  12. https://www.youtube.com/watch?v=lKSuud5zMBI

Εργασία 2:Δείτε τα παρακάτω video (στα Ελληνικά και τα Αγγλικά), καθώς και τα video στον ιστότοπο του τμήματος Biomechatronics του Πανεπιστημίου MIT (simulation video της ανθρωπινης κίνησης και της βιο-τεχνολογίας προσθετικών μελών) και έπειτα κάνετε μια έρευνα για την τεχνολογία που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για τη δημιουργία και τη λειτουργία των προσθετικών μερών (prosthetic limbs) με σύντομη βιβλιογραφική αναφορά και δημιουργήστε μία παρουσίαση 10-20 διαφάνειες εδώ :

  1. https://www.youtube.com/watch?v=L9awGvbA6l4
  2. https://www.youtube.com/watch?v=ITQwmaWAMq8
  3. https://www.youtube.com/watch?v=p_qgOruPhJM
  4. https://www.youtube.com/watch?v=n3oSDbhtEXI
  5. https://www.youtube.com/watch?v=kTqwVQybEzg
  6. http://www.vocativ.com/video/culture/health-culture/darpa-wants-amputees-to-control-prosthetics-with-their-mind/
  7. http://www.vocativ.com/video/culture/health-culture/a-low-cost-3d-printed-solution-to-expensive-prosthetics/
  8. https://www.ted.com/talks/hugh_herr_the_new_bionics_that_let_us_run_climb_and_dance?language=en#t-6719
  9. https://www.ted.com/talks/todd_kuiken_a_prosthetic_arm_that_feels
  10. http://biomech.media.mit.edu/#/scientific-programs/
  11. https://www.youtube.com/watch?v=7t84lGE5TXA
  12. https://www.youtube.com/watch?v=EemxL-_XnZc